Το «κούρεμα», η διαγραφή του χρέους και το απεχθές χρέος

Πάνος Κοσμάς* Με αφορμή τον αντιπερισπασμό του Γ. Σταθάκη στον… ΣΥΡΙΖΑ Ύστε­ρα από τον εξαι­ρε­τι­κά απο­τε­λε­σμα­τι­κό αντι­πε­ρι­σπα...

Πάνος Κοσμάς*

Με αφορμή τον αντιπερισπασμό του Γ. Σταθάκη στον… ΣΥΡΙΖΑ

Ύστε­ρα από τον εξαι­ρε­τι­κά απο­τε­λε­σμα­τι­κό αντι­πε­ρι­σπα­σμό του Γιώρ­γου Στα­θά­κη απέ­να­ντι στον… ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ με τις δη­λώ­σεις για το ζή­τη­μα του «επα­χθούς» χρέ­ους (που στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα είναι «απε­χθές»…), την μετ’ αγαλ­λιά­σε­ως αξιο­ποί­η­σή τους από τη ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ και τον εξα­να­γκα­σμό του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ σε έκ­δο­ση διευ­κρι­νι­στι­κής ανα­κοί­νω­σης, το συ­μπέ­ρα­σμα που βγά­ζει κάθε κα­λό­πι­στος πα­ρα­τη­ρη­τής είναι ότι ο ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ δεν έχει ούτε συ­γκε­κρι­μέ­νη ούτε ενιαία θέση για τα ζη­τή­μα­τα του κρα­τι­κού χρέ­ους. Και δεν μι­λά­με εδώ για τις δια­φο­ρε­τι­κές θέ­σεις για το χρέος που έχουν κα­τα­τε­θεί εσω­κομ­μα­τι­κά από την Αρι­στε­ρά Πλατ­φόρ­μα στο πρό­σφα­το ιδρυ­τι­κό συ­νέ­δριο του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ ούτε για τις τρι­σκα­τά­ρα­τες συ­νι­στώ­σες που δεν αυ­το­δια­λύ­ο­νται, αλλά για τον «επί­ση­μο» ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ, για τις επί­ση­μες θέ­σεις, όπως αυτές δια­κο­νού­νται από στε­λέ­χη κε­ντρι­κούς υπεύ­θυ­νους το­μέ­ων δου­λειάς του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ που μά­λι­στα έχουν ντε φάκτο τη δη­μό­σια κα­τα­γρα­φή «εν ανα­μο­νή υπουρ­γών».

Διότι οι θέ­σεις που εμπε­ριέ­χο­νται στις κομ­μα­τι­κές απο­φά­σεις με­τα­τρέ­πο­νται από θέ­σεις «εσω­τε­ρι­κής χρή­σε­ως» σε «πραγ­μα­τι­κές» θέ­σεις του κόμ­μα­τος μόνο στο βαθμό που «επι­κοι­νω­νού­νται» προς τα έξω (ας μας συγ­χω­ρη­θεί ο βαρ­βα­ρι­σμός), που γί­νο­νται θέ­σεις προς την κοι­νω­νία. Αυτή τη δια­δι­κα­σία εντε­λώς δευ­τε­ρευό­ντως και τρι­τευό­ντως υπη­ρε­τεί­ται από τις επί­ση­μες κομ­μα­τι­κές ανα­κοι­νώ­σεις – οι οποί­ες συ­νη­θέ­στα­τα έχουν το ρόλο να απο­κα­τα­στή­σουν τη ζημιά από την αί­σθη­ση πο­λυ­γλωσ­σί­ας που έχει δη­μιουρ­γη­θεί. Επει­δή λοι­πόν ο Γ. Στα­θά­κης (όπως και ο Γ. Δρα­γα­σά­κης, ο Γ. Μπα­λά­φας, ο Γ. Μη­λιός κ.λπ.) δεν είναι τυ­χαία στε­λέ­χη αλλά οι κε­ντρι­κοί εκ­φρα­στές της «γραμ­μής προ τα έξω», από αυ­τούς -και όσους σαν κι αυ­τούς έχουν αντι­κει­με­νι­κά αυτό το ρόλο- με­τα­τρέ­πο­νται οι εσω­κομ­μα­τι­κές απο­φά­σεις σε «πραγ­μα­τι­κή γραμ­μή προς την κοι­νω­νία. Και το «επει­σό­διο» με τον Γ. Στα­θά­κη (που δυ­στυ­χώς δεν είναι πρω­το­φα­νές» ούτε καν για τον ίδιο) είναι ένα εύ­γλωτ­το πα­ρά­δειγ­μα για το πόσο μπο­ρεί να στρε­βλω­θεί η εσω­κομ­μα­τι­κή γραμ­μή στη με­τα­τρο­πή της σε γραμ­μή προς την κοι­νω­νία… Έχει πά­ντως ση­μα­σία να ει­πω­θεί ότι το σύ­νη­θες φαι­νό­με­νο είναι η αρι­στε­ρή μειο­ψη­φία (ή μειο­ψη­φί­ες) του κόμ­μα­τος να εκ­φρά­ζουν -όταν το εκ­προ­σω­πούν προς τα έξω- την κομ­μα­τι­κή γραμ­μή, η οποία τα­λαι­πω­ρεί­ται και συχνά δια­στρε­βλώ­νε­ται από ση­μαί­νο­νται στε­λέ­χη από το χώρο της πλειο­ψη­φί­ας του κόμ­μα­τος – ο Γ. Στα­θά­κης έχει δια­πρά­ξει αυτό το «αδί­κη­μα» κατά συρ­ρο­ήν...

Ας αφή­σου­με όμως αυτό το ζή­τη­μα, που δεν είναι αμε­λη­τέο, για να πάμε στην ουσία.

Στάση πλη­ρω­μών
και δια­γρα­φή του χρέ­ους

Στη συ­ζή­τη­ση που γί­νε­ται μέσα στον ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ αλλά και στη λοιπή Αρι­στε­ρά πα­ρα­τη­ρεί­ται ένα θε­με­λιώ­δες λάθος με­θο­δο­λο­γί­ας, που αφορά την ιε­ράρ­χη­ση και τον «χρο­νι­σμό» ανά­με­σα στη στάση πλη­ρω­μών και τη δια­γρα­φή: στην πλειο­νό­τη­τα των πε­ρι­πτώ­σε­ων η συ­ζή­τη­ση και ο προ­βλη­μα­τι­σμός εστιά­ζο­νται στη δια­γρα­φή του χρέ­ους (σε ποιο πο­σο­στό, με τι νο­μι­κά επι­χει­ρή­μα­τα – ορι­σμός του «απε­χθούς», ανα­φο­ρά στο διε­θνές δί­καιο κ.λπ.) και υπο­βαθ­μί­ζε­ται η ση­μα­σία της στά­σης πλη­ρω­μών, ωσάν αν πρό­κει­ται για ένα ζή­τη­μα που αν λυθεί θε­ω­ρη­τι­κά λύ­θη­κε και στην πράξη. Στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, χρο­νι­κά και με­θο­δο­λο­γι­κά η ιε­ράρ­χη­ση και ο «χρο­νι­σμός» είναι εντε­λώς ανά­πο­δος: χωρίς τη μο­νο­με­ρή χρήση του «όπλου» της στά­σης πλη­ρω­μών, όλη η συ­ζή­τη­ση για τη δια­γρα­φή του χρέ­ους (ανε­ξαρ­τή­τως πο­σο­στού, με­θό­δου, τα­κτι­κής ή νο­μι­κών επι­χει­ρη­μά­των) είναι ανώ­φε­λη!

Ας αφή­σου­με προς στιγ­μήν στην άκρη τις δια­φο­ρε­τι­κές προ­σεγ­γί­σεις: δια­γρα­φή όλου του χρέ­ους πλην του χρέ­ους προς τα ασφα­λι­στι­κά τα­μεία, δια­γρα­φή του με­γα­λύ­τε­ρου μέ­ρους του χρέ­ους (αλλά ποιου ακρι­βώς πο­σο­στού και με τι κρι­τή­ρια θα κα­θο­ρι­στεί;), δια­γρα­φή του απε­χθούς χρέ­ους (αλλά ποια είναι τα κρι­τή­ρια για το απε­χθές χρέος σε μια χώρα της Ευ­ρω­ζώ­νης και όχι της Λα­τι­νι­κής Αμε­ρι­κής ή του Τρί­του Κό­σμου;), δια­γρα­φή τμή­μα­τος του χρέ­ους ώστε αυτό να κα­τα­στεί βιώ­σι­μο (αλλά σε ποιο πο­σο­στό επί του ΑΕΠ το χρέος θε­ω­ρεί­ται «βιώ­σι­μο» από την Αρι­στε­ρά; στο 120% που θέ­τουν τον πήχη οι δα­νει­στές;). Και ας εξε­τά­σου­με το εξής σε­νά­ριο ερ­γα­σί­ας: Ας υπο­θέ­σου­με ότι ανα­δει­κνύ­ε­ται κυ­βέρ­νη­ση της Αρι­στε­ράς που θέλει να δια­πραγ­μα­τευ­τεί στα σο­βα­ρά (χωρίς να υπο­χω­ρή­σει σε όλα στο τέλος…) κά­ποιο από τα πα­ρα­κά­τω σε­νά­ρια για το χρέος: ανα­στο­λή πλη­ρω­μής τόκων και χρε­ο­λυ­σί­ων, δια­γρα­φή με­γά­λου μέ­ρους του ονο­μα­στι­κού χρέ­ους ή οποιον­δή­πο­τε συν­δυα­σμό των δύο.

Το πρώτο ερώ­τη­μα στο οποίο αμέ­σως σκο­ντά­φτου­με είναι: ποιο είναι το «όπλο» στα χέρια της κυ­βέρ­νη­σης της Αρι­στε­ράς ώστε να υπο­χρε­ώ­σει αυ­τούς με τους οποί­ους θα δια­πραγ­μα­τευ­τεί να δε­χτούν κάτι απ’ όλα αυτά, από τη στιγ­μή που τα έχουν ήδη απορ­ρί­ψει; Από τη στιγ­μή που δεν δί­νουν τί­πο­τε από τα δύο στον Σα­μα­ρά και τον Βε­νι­ζέ­λο; Ποιο είναι το όπλο που θα κρα­τά­ει στα χέρια της αυτή η κυ­βέρ­νη­ση για να εξα­να­γκά­σει τον συ­να­σπι­σμέ­νο ευ­ρω­παϊ­κό και διε­θνή κα­πι­τα­λι­σμό να υπο­χω­ρή­σει; Η «πυ­ρη­νι­κή βόμβα» του οι­κο­νο­μι­κού ντό­μι­νο στις κα­πι­τα­λι­στι­κές αγο­ρές ομο­λό­γων (και όχι μόνο) δεν υπάρ­χει πια (1): από τα 317 δισ. ευρώ του χρέ­ους (στο τέλος του τρί­του τρι­μή­νου του 2013) μόνο κάτι λι­γό­τε­ρο από 30 δισ. ευρώ είναι στα χέρια ιδιω­τών, το υπό­λοι­πο είναι είτε δια­κρα­τι­κό (προς τις χώ­ρες-μέ­λη) είτε στα χέρια της Ευ­ρω­παϊ­κής Κε­ντρι­κής Τρά­πε­ζας και άλλων κε­ντρι­κών τρα­πε­ζών (όχι μόνο ευ­ρω­παϊ­κών) είτε προς το ΔΝΤ. Επί­σης, η «πυ­ρη­νι­κή βόμβα» ενός διε­θνούς ντό­μι­νο με «με­τα­δό­τη» της ανα­τα­ρα­χής τις τρά­πε­ζες δεν υπάρ­χει πια: η ΕΚΤ φρό­ντι­σε να απαλ­λά­ξει τις με­γά­λες γερ­μα­νι­κές, γαλ­λι­κές, ιτα­λι­κές τρά­πε­ζες από τα βάρη τους σε ελ­λη­νι­κά ομό­λο­γα. (2) Απο­μέ­νει λοι­πόν μόνο το «όπλο» του ανα­τρε­πτι­κού πο­λι­τι­κού ντό­μι­νο. Που με έναν μόνο τρόπο μπο­ρεί να υπάρ­ξει: μο­νο­με­ρείς πο­λι­τι­κές απο­φά­σεις που θα λει­τουρ­γή­σουν σαν πίεση στη δια­πραγ­μά­τευ­ση. Με­τα­ξύ αυτών, κο­ρυ­φαία είναι η στάση πλη­ρω­μών σε χρε­ο­λύ­σια και τό­κους του κρα­τι­κού χρέ­ους.

Στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα όμως, η στάση πλη­ρω­μών θα είναι ανα­πό­φευ­κτη και με πρα­κτι­κούς όρους: ενώ θα έχει ξε­κι­νή­σει η δια­πραγ­μά­τευ­ση, πολύ γρή­γο­ρα η κυ­βέρ­νη­ση της Αρι­στε­ράς θα «σκο­ντά­ψει» πάνω σε πλη­ρω­μές λή­ξεις ομο­λό­γων του ελ­λη­νι­κού Δη­μο­σί­ου. Τι θα κάνει; Θα συ­νε­χί­σει να τα πλη­ρώ­νει ενώ δια­πραγ­μα­τεύ­ε­ται φόρ­μου­λα με ανα­στο­λή της πλη­ρω­μής τους;! Και θα έχει έστω να τα πλη­ρώ­σει; Φυ­σι­κά όχι, αν σκε­φτού­με ότι θα έχει (βάσει των δε­σμεύ­σε­ων) κα­ταρ­γή­σει το μνη­μό­νιο, άρα δεν θα υπάρ­χουν δα­νεια­κές δό­σεις του­λά­χι­στον για την πε­ρί­ο­δο της δια­πραγ­μά­τευ­σης.


Άρα λοι­πόν, όχι μόνο η πο­λι­τι­κή λο­γι­κή, αλλά και η απλή λο­γι­κή λέει ότι ύστε­ρα από την ιδρυ­τι­κή πράξη της κα­τάρ­γη­σης του μνη­μο­νί­ου και ενώ θα γί­νε­ται (ή δεν θα γί­νε­ται…) κά­ποια δια­πραγ­μά­τευ­ση, το επό­με­νο βήμα είναι η (ανα­γκα­στι­κή) στάση πλη­ρω­μών σε χρε­ο­λύ­σια και τό­κους. Χωρίς αυτό, καμία δια­πραγ­μά­τευ­ση δεν θα έχει νόημα, και η υπο­τα­γή στους δα­νει­στές θα είναι άμεση και οδυ­νη­ρή!

(3) Και αυτό που ελά­χι­στοι έχουν κα­τα­νο­ή­σει στην Αρι­στε­ρά είναι ότι στάση πλη­ρω­μών έχου­με όταν δεν πλη­ρω­θεί στην ώρα του έστω και ένα ευρώ τόκων ή χρε­ο­λυ­σί­ων! Με λίγα λόγια, τη ρήξη τη φέρ­νει πρό­ω­ρα ο «πε­λαρ­γός» της στά­σης πλη­ρω­μών και όχι το πολύ με­γά­λο πο­σο­στό της δια­γρα­φής του χρέ­ους. Μπο­ρεί να υπάρ­ξει «κού­ρε­μα» με­γά­λου πο­σο­στού του χρέ­ους χωρίς ρήξη, αν αυτή εντα­χτεί σε ένα σκλη­ρό μνη­μό­νιο και ένα μα­κρο­χρό­νιο πρό­γραμ­μα διε­θνούς οι­κο­νο­μι­κής επι­τή­ρη­σης. Ρήξη όμως που δεν ξε­κι­νά­ει από τη στάση πλη­ρω­μών δεν υπάρ­χει! Από τη στιγ­μή που θα υπάρ­ξει στάση πλη­ρω­μών, τι πο­σο­στό του χρέ­ους θα δια­γρα­φεί είναι πλέον θέμα συ­σχε­τι­σμών και όχι θε­ω­ρη­τι­κών ανα­ζη­τή­σε­ων! (4)

Αν πά­ντως, η κυ­βέρ­νη­ση της Αρι­στε­ράς δεν προ­βεί στην ιδρυ­τι­κή μο­νο­με­ρή ενέρ­γεια της κα­τάρ­γη­σης του μνη­μο­νί­ου ΠΡΙΝ το ξε­κί­νη­μα της δια­πραγ­μά­τευ­σης και στη συ­νέ­χεια δεν αρ­νη­θεί να πλη­ρώ­σει τό­κους και χρε­ο­λύ­σια ενόσω γί­νε­ται η δια­πραγ­μά­τευ­ση, αυτό θα ση­μαί­νει πολύ απλά ότι και η κα­τάρ­γη­ση του μνη­μο­νί­ου και η ανα­στο­λή πλη­ρω­μής τόκων και χρε­ο­λυ­σί­ων θα γί­νουν αντι­κεί­με­νο δια­πραγ­μά­τευ­σης αντί για όπλα πί­ε­σης στη δια­πραγ­μά­τευ­ση!

Σε αυτή την πε­ρί­πτω­ση, δεν θα μι­λά­με απλώς για λάθος δια­πραγ­μα­τευ­τι­κή τα­κτι­κή, αλλά για λάθος με στρα­τη­γι­κά κα­τα­στρο­φι­κές επι­πτώ­σεις, για δύο επι­πλέ­ον λό­γους:

- Γιατί έτσι ακυ­ρώ­νε­ται η πραγ­μα­τι­κή «πυ­ρη­νι­κή βόμβα» που θα δια­θέ­τει στα χέρια της η κυ­βέρ­νη­ση της Αρι­στε­ράς: το πο­λι­τι­κό ανα­τρε­πτι­κό «ντό­μι­νο». Το μή­νυ­μα όχι στις άρ­χου­σες τά­ξεις και τις κα­γκε­λα­ρί­ες τους, αλλά στην ερ­γα­τι­κή τάξη και τους λαούς της Ευ­ρώ­πης, ότι η κυ­βέρ­νη­ση της Αρι­στε­ράς τολμά να αμ­φι­σβη­τή­σει την ίδια τη βάση της δια­πραγ­μά­τευ­σης, τολμά να έρθει σε ρήξη με την Ευ­ρω­ζώ­νη και το διε­θνές σύ­στη­μα. Διότι αυτό -και μόνο αυτό- το μή­νυ­μα μπο­ρεί να δη­μιουρ­γή­σει όρους ανα­τρε­πτι­κού πο­λι­τι­κού «ντό­μι­νο» και όχι βέ­βαια το μή­νυ­μα προς τις άρ­χου­σες τά­ξεις των χωρών του Νότου ότι η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση τολμά να δια­πραγ­μα­τευ­τεί αλλά χωρίς προ­κα­τα­βο­λι­κά να προ­χω­ρή­σει σε αμ­φι­σβή­τη­ση του πλαι­σί­ου της δια­πραγ­μά­τευ­σης.

- Γιατί το μή­νυ­μα προς την ελ­λη­νι­κή ερ­γα­τι­κή τάξη και τα φτωχά λαϊκά στρώ­μα­τα θα είναι ότι η κυ­βέρ­νη­ση της Αρι­στε­ράς δια­πραγ­μα­τεύ­ε­ται «εντός πλαι­σί­ου» και με «σε­βα­σμό» των πλαι­σί­ων και όχι αλ­λά­ζο­ντας εξαρ­χής το πλαί­σιο και με την απο­φα­σι­στι­κό­τη­τα που απορ­ρέ­ει από το στόχο ανα­τρο­πής της λι­τό­τη­τας.

Προς το παρόν ας κρα­τή­σου­με το εξής συ­μπέ­ρα­σμα: αν κα­ταρ­γή­σου­με το μνη­μό­νιο, η στάση πλη­ρω­μών είναι ανα­πό­φευ­κτη – αυτά είναι τα δύο άρ­ρη­κτα δε­μέ­να πρώτα βή­μα­τα. Και στάση πλη­ρω­μών ση­μαί­νει ρήξη με το εγ­χώ­ριο και διε­θνές σύ­στη­μα.

Πο­λι­τι­κή και νο­μι­κή διά­στα­ση

Είναι λοι­πόν φα­νε­ρό ότι πριν φτά­σου­με να χρεια­στού­με επι­χει­ρή­μα­τα στή­ρι­ξης των πο­λι­τι­κών επι­λο­γών της κυ­βέρ­νη­σης της Αρι­στε­ράς στο ζή­τη­μα του χρέ­ους, θα χρεια­στού­με με­ρι­κά δυ­να­τά τέ­τοια για να «νο­μι­μο­ποι­ή­σου­με» τις δύο θε­με­λιώ­δεις επι­λο­γές: την κα­τάρ­γη­ση του μνη­μο­νί­ου και τη στάση πλη­ρω­μών σε χρε­ο­λύ­σια και χρέ­ους. Δεν μας αφορά προς το παρόν ποια μπο­ρεί και πρέ­πει να είναι αυτά, απλώς ση­μειώ­νου­με ότι η ώρα για πο­λι­τι­κές απο­φά­σεις και πρά­ξεις όσον αφορά το ίδιο το χρέος ακο­λου­θεί.

Επι­πλέ­ον, είναι φα­νε­ρό ότι η πο­λι­τι­κή διά­στα­ση σε κάθε πε­ρί­πτω­ση προη­γεί­ται: πρώτα παίρ­νεις την πο­λι­τι­κή από­φα­ση να δια­γρά­ψεις το χρέος στο δείνα πο­σο­στό και ύστε­ρα ανα­ζη­τείς τη νο­μι­μο­ποι­η­τι­κή βάση γι’ αυτό. Κι όχι ανά­πο­δα: δια­κη­ρύσ­σω και επι­χει­ρη­μα­το­λο­γώ υπέρ μιας νο­μι­κής βάσης και ύστε­ρα, στη βάση αυτή, απο­κτώ το δι­καί­ω­μα να δια­γρά­ψω ανά­λο­γα κά­ποιο πο­σο­στό του χρέ­ους. Η δια­γρα­φή του χρέ­ους και το πο­σο­στό της δια­γρα­φής που μπο­ρεί να επι­τευ­χθεί, εξαρ­τά­ται από πραγ­μα­τι­κούς συ­σχε­τι­σμούς δύ­να­μης σε όλα τα επί­πε­δα και δευ­τε­ρευό­ντως από ένα ιδε­ο­λο­γι­κό ή «ηθικό» συ­σχε­τι­σμό δύ­να­μης – πα­ρό­λο που αυτός είναι μέρος του παι­χνι­διού και δεν πρέ­πει κα­θό­λου να υπο­τι­μη­θεί.

Από αυτή την άποψη,το «επει­σό­διο» με τις δη­λώ­σεις Στα­θά­κη για το απε­χθές χρέος ανέ­δει­ξε τη λα­θε­μέ­νη άποψη κα­ταρ­χήν του ίδιου του Γ. Στα­θά­κη, όταν δη­λώ­νει «Η με­γά­λη πλειο­ψη­φία του χρέ­ους, πάνω από το 90%, είναι πα­ρα­δο­σια­κό, δη­μό­σιο χρέος των αγο­ρών, δη­λα­δή των ομο­λό­γων (…) εκεί δεν υπάρ­χει νο­μι­κή δια­δι­κα­σία για να αμ­φι­σβη­τη­θεί». Εδώ το βα­σι­κό λάθος είναι ότι δεν μπο­ρού­με να αμ­φι­σβη­τή­σου­με πο­λι­τι­κά ό,τι δεν αμ­φι­σβη­τεί­ται νο­μι­κά από την άποψη των νόμων που διέ­πουν τις κα­πι­τα­λι­στι­κές αγο­ρές – αν είναι έτσι, τότε ο κα­πι­τα­λι­σμός έχει «δέσει» με χί­λιους τρό­πους τη «νο­μι­μό­τη­τα» της πρω­το­κα­θε­δρί­ας των αγο­ρών και των κερ­δών, ώστε η Αρι­στε­ρά και το πρό­γραμ­μά της να είναι «εκτός νόμου»! Το δευ­τε­ρεύ­ον λάθος είναι ότι μπο­ρούν να βρε­θούν νο­μι­κά στη­ρίγ­μα­τα σε ένα άλλο επί­πε­δο για τη στάση πλη­ρω­μών που μπο­ρεί στη συ­νέ­χεια να πιέ­σει για τη δια­γρα­φή του χρέ­ους: στο δί­καιο του ΟΗΕ για την πρω­ταρ­χι­κό­τη­τα των θε­με­λιω­δών δι­καιω­μά­των και ανα­γκών του πλη­θυ­σμού σε σχέση με όλα τα άλλα. Είναι η πιο καλή, στέ­ρεη και προ­τι­μό­τε­ρη νο­μι­μο­ποι­η­τι­κή βάση, καθώς μά­λι­στα η Αρι­στε­ρά μπο­ρεί να το συν­δέ­σει άμεσα με το «οι άν­θρω­ποι πάνω από τα κέρδη».

Απε­χθές χρέος
και απο­νο­μι­μο­ποί­η­ση του χρέ­ους

Από την άλλη,είναι επί­σης λάθος να θε­ω­ρεί­ται η κα­μπά­νια για το απε­χθές χρέος η βα­σι­λι­κή οδός για την αντι­με­τώ­πι­ση του ζη­τή­μα­τος της δια­γρα­φής του χρέ­ους. Ο Γ. Μη­τρα­λιάς στην «Εφη­με­ρί­δα των συ­ντα­κτών» (5) θέτει στόχο της κα­μπά­νιας «την ταυ­το­ποί­η­ση του απε­χθούς χρέ­ους προ­κει­μέ­νου αυτό να κα­ταγ­γελ­θεί και να μην πλη­ρω­θεί» και ορί­ζει το απε­χθές χρέος ως το χρέος που «πά­σχει και είναι ‘‘ανώ­μα­λο­’’, και για αυτό το λόγο πρέ­πει να εντο­πι­στεί, να ταυ­το­ποι­η­θεί από πο­λί­τες που συν­δυά­ζουν τη γνώση του αντι­κει­μέ­νου με την ανε­ξαρ­τη­σία τους από πο­λι­τι­κά, οι­κο­νο­μι­κά και κομ­μα­τι­κά κέ­ντρα εξου­σί­ας».

Και πα­ρα­θέ­τει δύο επε­ξη­γή­σεις:

Η πρώτη:
«Ο πρώ­τος στό­χος ενός λο­γι­στι­κού ελέγ­χου (Λ.Ε) είναι να ξε­κα­θα­ρί­σει το πα­ρελ­θόν, να ξε­μπλέ­ξει το κου­βά­ρι του χρέ­ους, νήμα προς νήμα, μέχρι να ξα­να­φτιά­ξει το κου­βά­ρι των γε­γο­νό­των που οδή­γη­σαν στο ση­με­ρι­νό αδιέ­ξο­δο. Τι από­γι­νε το χρήμα του τάδε δα­νεί­ου, με ποιους όρους συ­νά­φθη­κε το δείνα δά­νειο; Πόσοι τόκοι πλη­ρώ­θη­καν, με ποιο επι­τό­κιο, πόσο τμήμα του δα­νεί­ου ήδη απο­πλη­ρώ­θη­κε; Πώς διο­γκώ­θη­κε το χρέος πα­ρό­λο που δεν εί­δα­με το χρώμα του χρή­μα­τος; Ποιο δρόμο πήραν τα κε­φά­λαια; Σε τι χρη­σί­με­ψαν; Ποιο μέρος τους κα­τα­χρά­στη­κε και γιατί;»

Η δεύ­τε­ρη:
«Ποιος δα­νεί­στη­κε και στο όνομα ποια­νού; Ποιος δά­νει­σε και ποιος ήταν ο ρόλος του; Πώς βρέ­θη­κε μπλεγ­μέ­νο το Κρά­τος, με ποια από­φα­ση, που λή­φθη­κε με ποια αρ­μο­διό­τη­τα; Πώς τα ιδιω­τι­κά χρέη έγι­ναν ‘‘δη­μό­σια­’’; Ποιος προ­ώ­θη­σε σχέ­δια μαϊ­μού­δες, ποιος έσπρω­ξε, εν­θάρ­ρυ­νε, ποιος κέρ­δι­σε από αυτά; Ποια εγκλή­μα­τα δια­πρά­χτη­καν με αυτά τα χρή­μα­τα; Γιατί δεν απο­δί­δο­νται αστι­κές, ποι­νι­κές και διοι­κη­τι­κές ευ­θύ­νες;»

Με τις επε­ξη­γή­σεις αυτές διευ­κρι­νί­ζε­ται τι εν­νο­ού­με «ανώ­μα­λο» χρέος, με δύο βα­σι­κά κρι­τή­ρια: Πρώτο, η κα­τα­χρη­στι­κή ιδιο­ποί­η­ση του χρέ­ους, που ενώ συ­νά­πτε­ται σαν «δη­μό­σιο», πάει στις τσέ­πες κά­ποιων ή χρη­μα­το­δο­τεί τις δρα­στη­ριό­τη­τες κά­ποιων (ιδιω­τών) και δεύ­τε­ρο οι κα­τα­χρη­στι­κοί όροι δα­νειο­δό­τη­σης («ανώ­μα­λα» επι­τό­κια και όροι δα­νειο­δό­τη­σης γε­νι­κώς). Αν εφαρ­μό­σου­με το πρώτο κρι­τή­ριο, τότε ασφα­λώς μπο­ρού­με να βρού­με σε κά­ποιους το­μείς των κρα­τι­κών δα­πα­νών και προ­μη­θειών τόσο κα­τα­χρη­στι­κές πρα­κτι­κές όσο και ιδιο­τε­λείς-ιδιω­τι­κούς σκο­πούς πίσω από τον κρα­τι­κό δα­νει­σμό. Καλή ώρα, οι «μίζες» στα εξο­πλι­στι­κά, το άσκο­πο από την άποψη των δη­μό­σιων ανα­γκών των έργων για την Ολυ­μπιά­δα, η δια­φθο­ρά και οι υπερ­τι­μο­λο­γή­σεις σε πλή­θος κρα­τι­κών προ­μη­θειών, οι υπερ­τι­μο­λο­γή­σεις και κα­κο­τε­χνί­ες στα δη­μό­σια έργα κ.λπ. Από εδώ προ­κύ­πτει η ανά­γκη του ερ­γα­τι­κού και λαϊ­κού ελέγ­χου ελέγ­χου στα βι­βλία του κρά­τους για να δια­πι­στω­θούν κάθε εί­δους κα­τα­χρή­σεις. Και στη συ­νέ­χεια να εξαι­ρε­θούν τα αντί­στοι­χα «πα­κέ­τα» δα­πα­νών από τον όγκο του χρέ­ους. Μια τέ­τοια δια­δι­κα­σία (συ­μπλη­ρω­μέ­νη από το άλλο της μισό, δη­λα­δή την ανα­ζή­τη­ση και εντο­πι­σμό κα­τα­χρη­στι­κών πρα­κτι­κών στον τομέα των δη­μό­σιων εσό­δων: φο­ρο­δια­φυ­γή με κρα­τι­κή ανοχή και συ­γκά­λυ­ψη κ.λπ.) θα ήταν ασφα­λώς πολύ χρή­σι­μη, αλλά τα απο­τε­λέ­σμα­τά της όσον αφορά το ίδιο το χρέος και το στόχο της δια­γρα­φής με­γά­λου μέ­ρους του είναι εξαι­ρε­τι­κά πε­ριο­ρι­σμέ­να, για τους εξής λό­γους:

1.Ακόμη και αν εξαι­ρε­θούν κά­ποια τέ­τοια «πα­κέ­τα» δα­πα­νών (που μέσω του ελ­λείμ­μα­τος επι­βά­ρυ­ναν τε­λι­κά το χρέος), το πο­σο­στό του χρέ­ους που έτσι θα ταυ­το­ποι­η­θεί σαν απε­χθές θα είναι εξαι­ρε­τι­κά μικρό. Δεν γνω­ρί­ζου­με αν θα είναι 5% που λέει ο Στα­θά­κης, αλλά σί­γου­ρα δεν θα είναι πάνω από 10%. (6)

2.Τα πράγ­μα­τα όμως είναι ακόμη χει­ρό­τε­ρα γιατί, ακόμη και αν είναι 20% ας πούμε, δεν μπο­ρεί να δια­γρα­φεί αυ­τό­μα­τα γιατί δεν ξέ­ρου­με το χρέος ποιου πρέ­πει να δια­γρά­ψου­με! Διότι (και αυτή είναι η θε­με­λιώ­δης δια­φο­ρά σε σχέση με χώρες της Αφρι­κής και του Τρί­του Κό­σμου) το ελ­λη­νι­κό κρα­τι­κό χρέος του 2010 (300 δισ. ευρώ) είχε σε πο­σο­στό πάνω από 95% τη μορφή ομο­λό­γων του ελ­λη­νι­κού Δη­μο­σί­ου σε ελ­λη­νι­κό Δί­καιο. Η έκ­δο­ση αυτών των ομο­λό­γων έγινε με τους ευ­ρω­παϊ­κά κα­θο­ρι­σμέ­νους κα­νό­νες της αγο­ράς και -πλην ελά­χι­στων εξαι­ρέ­σε­ων (7)- δεν συν­δε­ό­ταν με τη χρη­μα­το­δό­τη­ση συ­γκε­κρι­μέ­νων δα­πα­νών του Δη­μο­σί­ου. Δεν μπο­ρού­με να πούμε δη­λα­δή ότι η τάδε έκ­δο­ση ομο­λό­γων του ελ­λη­νι­κού Δη­μο­σί­ου έγινε για να κα­λύ­ψει τις δείνα κρα­τι­κές δα­πά­νες. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό: ο συμ­βε­βλη­μέ­νος με το ελ­λη­νι­κό Δη­μό­σιο για τις δα­πά­νες της Ολυ­μπιά­δας, ας πούμε, δεν είναι ο ίδιος με αυτόν που αγό­ρα­σε τα ελ­λη­νι­κά ομό­λο­γα στην τάδε ομο­λο­για­κή έκ­δο­ση! Με τον πρώτο, κά­ποιοι αξιω­μα­τού­χοι του ελ­λη­νι­κού Δη­μο­σί­ου μπο­ρεί να συμ­βλή­θη­καν με όρους κα­τα­χρη­στι­κούς, με μίζες κ.λπ. Ο δεύ­τε­ρος απλώς αγό­ρα­σε ελ­λη­νι­κά ομό­λο­γα χωρίς να έχει σχέση με τους πρώ­τους. Και δεν μπο­ρείς να πεις θα δια­γρά­ψω τα ομό­λο­γα που κά­ποιος τα απέ­κτη­σε με «καθ’ όλα νό­μι­μο τρόπο» επει­δή κά­ποιοι Έλ­λη­νες αξιω­μα­τού­χοι συ­ναλ­λά­χτη­καν με τη Ζί­μενς με μίζες κ.λπ!!! Μπο­ρείς βέ­βαια να κη­ρύ­ξεις άκυ­ρες τις σχε­τι­κές προ­μή­θειες, να ζη­τή­σεις απο­ζη­μί­ω­ση από τη Ζί­μενς (οπότε θα εμπλα­κείς σε μα­κρό­χρο­νους δι­κα­στι­κούς αγώ­νες) και να κι­νη­θείς ποι­νι­κά ή και κατά των προ­σω­πι­κών πε­ριου­σιών των Ελ­λή­νων αξιω­μα­τού­χων που ενε­πλά­κη­σαν, αλλά σε καμία πε­ρί­πτω­ση οι μίζες των δεύ­τε­ρων δεν σε νο­μι­μο­ποιούν για να δια­γρά­ψεις τα ομό­λο­γα που κα­τέ­χουν οι πρώ­τοι.

3.Αφού εκ­δί­δο­νταν, τα ελ­λη­νι­κά ομό­λο­γα άλ­λα­ζαν πολ­λές φορές χέρια μέσω της δευ­τε­ρο­γε­νούς αγο­ράς ομο­λό­γων. Ακόμη και αν ο αρ­χι­κός αγο­ρα­στής είχε κά­ποια σχέση με μίζες και κα­τα­χρη­στι­κές πρα­κτι­κές, δεν ση­μαί­νει ότι έμει­ναν μέχρι τέ­λους στα δικά του χέρια. Ακόμη χει­ρό­τε­ρα, στα χρό­νια του μνη­μο­νί­ου

4.Όσον αφορά τους όρους του δη­μό­σιου δα­νει­σμού (που όπως εί­πα­με στη συ­ντρι­πτι­κή του πλειο­νό­τη­τα έγινε με καθ’ όλα νο­μό­τυ­πες εκ­δό­σεις ομο­λό­γων στο πλαί­σιο ευ­ρω­παϊ­κών πρα­κτι­κών) και όσον αφορά τα επι­τό­κια όχι μόνο δεν υπάρ­χει κα­τα­χρη­στι­κό­τη­τα αλλά η Ελ­λά­δα δα­νει­ζό­ταν με επι­τό­κια «σκαν­δα­λω­δώς» χα­μη­λά: το spreadτων ελ­λη­νι­κών ομο­λό­γων μέχρι και το 2009 ήταν σε πολ­λές πε­ρι­πτώ­σεις κάτω και από το αντί­στοι­χο ιτα­λι­κό.

Οπότε ο μόνος δρό­μος για να κι­νη­θού­με (βάσει του ορι­σμού περί απε­χθούς χρέ­ους) κατά όσων συμ­βλή­θη­καν σε κα­τα­χρη­στι­κές πρα­κτι­κές μέσω των κρα­τι­κών προ­μη­θειών είναι η κή­ρυ­ξη των σχε­τι­κών προ­μη­θειών άκυ­ρων και η διεκ­δί­κη­ση απο­ζη­μιώ­σε­ων. Αλλά αυτό είναι κάτι που δεν αφορά το χρέος ως τέ­τοιο!

Επέ­κτα­ση του ορι­σμού του απε­χθούς;
Ο προ­τει­νό­με­νος ορι­σμός του απε­χθούς χρέ­ους, λοι­πόν, έχει δύο σο­βα­ρά προ­βλή­μα­τα: Πρώτο, ταυ­το­ποιεί ως απε­χθές ένα μικρό μέρος του χρέ­ους. Οπότε αυ­τό­μα­τα τί­θε­ται το ερώ­τη­μα: η Αρι­στε­ρά δι­καιού­ται να δια­γρά­ψει μόνο αυτό το μικρό μέρος του χρέ­ους που ταυ­το­ποι­ή­θη­κε σαν απε­χθές; Αν αυτή είναι η ιδέα, τότε ο Γ. Μη­τρα­λιάς συμ­φω­νεί στη μέ­θο­δο με τον Γ. Στα­θά­κη! Αν πάλι η ιδέα είναι να υπο­νο­μεύ­σου­με τη «νο­μι­μό­τη­τα» του χρέ­ους, απο­συν­δέ­ο­ντας όμως τη δια­δι­κα­σία ταυ­το­ποί­η­σης του απε­χθούς χρέ­ους από το πο­σο­στό που θα δια­γρά­ψου­με, τότε η όλη υπό­θε­ση απο­κτά­ει τις πραγ­μα­τι­κές της δια­στά­σεις σαν δευ­τε­ρεύ­ου­σας και συ­μπλη­ρω­μα­τι­κού χα­ρα­κτή­ρα. Θα μπο­ρού­σε όμως να είναι πιο εστια­σμέ­νη και να γίνει πρω­τεύ­ου­σα σε έναν άλλο τομέα: το άνοιγ­μα των βι­βλί­ων του κρά­τους και τον ερ­γα­τι­κό και λαϊκό έλεγ­χο τόσο για τις κρα­τι­κές δα­πά­νες (κρα­τι­κές προ­μή­θειες, δη­μό­σια έργα, εξο­πλι­στι­κά κ.λπ.) όσο και για τα κρα­τι­κά έσοδα (φο­ρο­δια­φυ­γή με κρα­τι­κή συ­γκά­λυ­ψη, δια­φυ­γό­ντα έσοδα εξαι­τί­ας του τα­ξι­κού χα­ρα­κτή­ρα της φο­ρο­λο­γι­κής πο­λι­τι­κής).
Το «πέ­ρα­σμα» πά­ντως από αυτά στο χρέος ώστε να ταυ­το­ποι­η­θεί σαν απε­χθές και ΓΙ’ ΑΥΤΟ ΤΟ ΛΟΓΟ να δια­γρα­φεί, έχει σο­βα­ρά προ­βλή­μα­τα!


Τα πράγ­μα­τα θα ήταν βέ­βαια δια­φο­ρε­τι­κά αν διευ­ρυ­νό­ταν ο ορι­σμός του απε­χθούς χρέ­ους με άλ­λους τρό­πους και σε άλλες κα­τευ­θύν­σεις:
Αν, παρά το νο­μό­τυ­πο της δια­δι­κα­σί­ας και τα χα­μη­λά επι­τό­κια, θε­ω­ρη­θεί κα­τα­χρη­στι­κός όλος ο μη­χα­νι­σμός δα­νει­σμού του Δη­μο­σί­ου σε ευ­ρω­παϊ­κό επί­πε­δο: όπου οι εμπο­ρι­κές τρά­πε­ζες δα­νεί­ζο­νται πολύ φτηνά από την ΕΚΤ για να αγο­ρά­ζουν με ακρι­βά επι­τό­κια (σε σχέση με τα επι­τό­κια που οι ίδιες δα­νεί­ζο­νται από την ΕΚΤ) τα κρα­τι­κά ομό­λο­γα. Αν όλο το κρα­τι­κό χρέος ανα­θε­ω­ρού­νταν με βάση την υπό­θε­ση ότι θα έπρε­πε ο δα­νει­σμός να γί­νε­ται από την ΕΚΤ με επι­τό­κια ίσα με αυτά που δά­νει­ζε κατά και­ρούς τις εμπο­ρι­κές τρά­πε­ζες και αν ζη­τού­νταν η επι­στρο­φή της επι­το­κια­κής δια­φο­ράς που προ­κύ­πτει έτσι εκ του ασφα­λούς για τις τρά­πε­ζες, τότε ναι, θα προ­έ­κυ­πτε ανα­δρο­μι­κά ένα με­γά­λο επι­το­κια­κό όφε­λος αλλά και μια με­γά­λη μεί­ω­ση του όγκου των χρε­ο­λυ­σί­ων.

Γιατί όχι θα πει κα­νείς. Ασφα­λώς, αλλά τότε δεν θα μι­λά­με για επα­χθές χρέος στην κυ­ριο­λε­ξία, αλλά για την αμ­φι­σβή­τη­ση του ευ­ρω­παϊ­κού πλαι­σί­ου και των ευ­ρω­παϊ­κών συν­θη­κών, δη­λα­δή για μια δια­δι­κα­σία ρήξης με την Ευ­ρω­ζώ­νη! Της οποί­ας η νο­μι­μο­ποι­η­τι­κή βάση θα πρέ­πει να είναι πολ­λα­πλή.

Επί­σης είναι άλλης τά­ξε­ως ζή­τη­μα αν θε­ω­ρή­σου­με όλες τις δα­νεια­κές συμ­βά­σεις με την τρόι­κα επα­χθής. Θα έπρε­πε σε αυτή την πε­ρί­πτω­ση να απο­φα­σί­σου­με αν το επα­χθές έχει να κάνει με τους όρους δα­νει­σμού (επι­τό­κιο, διάρ­κεια) ή με τις πο­λι­τι­κές που επι­βλή­θη­καν ένα­ντι αυτού του δα­νει­σμού (μνη­μό­νια και ακραία λι­τό­τη­τα). Αυτό όμως θα «νο­μι­μο­ποιού­σε» την κα­τάρ­γη­ση του μνη­μο­νί­ου και την κα­ταγ­γε­λία των δα­νεια­κών συμ­βά­σε­ων ως επα­χθών, αλλά θα «δι­καιο­λο­γού­σε» τη δια­γρα­φή ενός μι­κρού μέ­ρους του ση­με­ρι­νού δια­κρα­τι­κού χρέ­ους…


Ποια είναι η κα­τεύ­θυν­ση του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ;
«Κού­ρε­μα» ή δια­γρα­φή;


Μην ψά­χνου­με πα­ρα­καμ­πτή­ριο: ή παίρ­νου­με την πο­λι­τι­κή από­φα­ση να δια­γρά­ψου­με το χρέος ή όχι.
Αν πά­ρου­με αυτή την από­φα­ση, η σειρά των βη­μά­των είναι σαφής:
Πρώτα κα­τάρ­γη­ση του μνη­μο­νί­ου ΠΡΙΝ την όποια δια­πραγ­μά­τευ­ση και για την αλ­λα­γή του πλαι­σί­ου δια­πραγ­μά­τευ­σης. ’Υ­στε­ρα στάση πλη­ρω­μών σε χρε­ο­λύ­σια και τό­κους του κρα­τι­κού χρέ­ους. Όλα τα υπό­λοι­πα θα κα­θο­ρι­στούν από αυτά τα δύο θε­με­λιώ­δη πρώτα βή­μα­τα.

Και με το ίδιο το χρέος τι κά­νου­με; Η θε­με­λιώ­δης από­φα­ση δεν είναι πόσο πο­σο­στό πρέ­πει να δια­γρα­φεί (με τον όρο βέ­βαια ότι μι­λά­με για το με­γα­λύ­τε­ρο πο­σο­στό), αλλά αν θα πρό­κει­ται για δια­γρα­φή ή για «κού­ρε­μα». Δεν είναι τυ­χαίο ότι οι αντί­πα­λοί μας, η τρόι­κα, οι δα­νει­στές, η Ευ­ρω­ζώ­νη μι­λούν για «κού­ρε­μα». Εν­νο­ούν μεί­ω­ση του χρέ­ους ή μεί­ω­ση των βαρών ανα­χρη­μα­το­δό­τη­σής του με στη συ­ναί­νε­ση των δα­νει­στών και άρα με τους όρους τους, δη­λα­δή με σκλη­ρά μνη­μό­νια, σκλη­ρές δια­σφα­λί­σεις και μα­κρο­χρό­νιο οι­κο­νο­μι­κό έλεγ­χο. Αντί­θε­τα, η δια­γρα­φή πα­ρα­πέ­μπει σε ανα­τρο­πή της λι­τό­τη­τας και των μνη­μο­νί­ων, άρα σε ρήξη με το εγ­χώ­ριο και διε­θνές σύ­στη­μα και σε μο­νο­με­ρείς ενέρ­γειες της Αρι­στε­ράς. Δεν είναι το πο­σο­στό της μεί­ω­σης του χρέ­ους που μας χω­ρί­ζει αλλά η τά­φρος των αντί­θε­των και ασυμ­φι­λί­ω­των τα­ξι­κών συμ­φε­ρό­ντων!

Από αυτή την άποψη, το γε­γο­νός και μόνο ότι οι κε­ντρι­κοί εκ­φρα­στές του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ μι­λούν για «κού­ρε­μα» του χρέ­ους, είναι ιδιαι­τέ­ρως ανη­συ­χη­τι­κό. Το δί­λημ­μα «κού­ρε­μα ή δια­γρα­φή» ισο­δυ­να­μεί με το δί­λημ­μα «ανα­δια­πραγ­μά­τευ­ση με αίσιο τέλος ή ρήξη;», «ανα­τρο­πή της λι­τό­τη­τας ή ανα­δια­πραγ­μά­τευ­ση των όρων της;

Είναι αλή­θεια ότι η γραμ­μή της ανα­δια­πραγ­μά­τευ­σης με αίσιο τέλος «δεν αι­σθά­νε­ται καλά τε­λευ­ταία», αλλά εδώ πρέ­πει να στα­μα­τή­σει αυτό το κεί­με­νο και να αρ­χί­σει ένα άλλο…

* Μέλος της συ­νι­στώ­σας ΚΟΚ­ΚΙ­ΝΟ και της Κ.Ε. του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ

(1) Όταν υπογραφόταν το πρώτο μνημόνιο, το Μάη του 2010, τα 300 δισ. ευρώ του ελληνικού χρέους ήταν σε ομόλογα υπό το ελληνικό δίκαιο, τότε η «πυρηνική βόμβα» ενός καταστροφικού διεθνούς οικονομικού ντόμινο ήταν διαθέσιμη και ενεργοποιημένη. Όμως η ελληνική Αριστερά (πλην ελαχίστων, μειοψηφικών εξαιρέσεων, στις οποίες έχουμε την τιμή να ανήκουμε) δεν έθεσε το ζήτημα ούτε της στάσης πληρωμών ούτε μιας γενναίας διαγραφής του χρέους της στάσης – που μπορούσε να γίνει μονομερώς και νόμιμα. Το έθεσαν μόνο, όπως μαθαίνουμε τώρα, εκ των υστέρων, κάποια στελέχη του ΔΝΤ!
(2) Και αφού έγινε αυτό, ο «στρατηγός της καταστροφής» Ευάγγελος Βενιζέλος «κούρεψε» το χρέος με το PSI, βυθίζοντας τις… ελληνικές τράπεζες (ένα είδος ντόμινο… προς τα μέσα), ώστε χρειάστηκε να φορτωθεί το ελληνικό κρατικό χρέος με άλλο 50 δισ. ευρώ για να μην καταρρεύσουν από την τορπίλη του PSI!
(3) Βεβαίως η υποταγή θα είναι ακόμη πιο άμεση και οδυνηρή αν δεν υπάρξει κατάργηση του μνημονίου ΠΡΙΝ το ξεκίνημα της όποιας διαπραγμάτευσης. Αλλά κάτι τέτοιο δεν έχει ακόμη ειπωθεί. Διότι η κατάργηση του μνημονίου δεν μπορεί να είναι στοιχείο του «πακέτου» της διαπραγμάτευσης, αλλά η ιδρυτική της πράξη!
(4) Στην άκρα αριστερά, αντίθετα, φαντάζονται ότι ο ριζοσπαστισμός έγκειται στο πολύ μεγάλο ποσοστό του χρέους που θα διαγραφεί.
(5) βλέπε Γ. Μητραλιάς «Το απεχθές -και όχι επαχθές- χρέος και η άμεση ανάγκη εντοπισμού του από τους ‘‘από κάτω’’», «Εφημερίδα των συντακτών» Πέμπτη 23/1/2014
(6) Ως προς αυτό, ο Σταθάκης έχει χοντρικά δίκιο, έχει όμως άδικο όταν λέει ότι το τμήμα του χρέους που δεν μπορεί να απονομιμοποηθεί σαν απεχθές δεν μπορούμε να το διαγράψουμε!
(7) Υπάρχουν μόνο κάποια ειδικά ομόλογα των Ενόπλων Δυνάμεων ή κάποιων ΔΕΚΟ (σε σχετικούς πίνακες θα τα βρείτε σαν ομόλογα ΕΔ, ΟΣΕ κ.λπ.)

http://rproject.gr/article/koyrema-i-diagrafi-toy-hreoys-kai-apehthes-hreos#sthash.mcXW0rX5.dpuf