Του Απόστολου Ματθαίου, από τους πιο διάσημους “ασεβείς” πίνακες στην ιστορία της τέχνης...

Δημήτρης Τριάντος Του Απόστολου Ματθαίου σήμερα, από τους πιο διάσημους “ασεβείς” πίνακες στην ιστορία της τέχνης, δημιουργός του ποιος άλλο...

Δημήτρης Τριάντος
Του Απόστολου Ματθαίου σήμερα, από τους πιο διάσημους “ασεβείς” πίνακες στην ιστορία της τέχνης, δημιουργός του ποιος άλλος, το κακό παιδί ο Καραβάτζο, την παραγγελία την δινει ο Γάλλος Καρδινάλιος Ματτέο Κονταρέλι “ θέλω να ζωγραφίσεις τη στιγμή που Άγγελος υπαγορεύει τον Λόγο του Κυρίου στον Απόστολο για να γράψει το ευαγγέλιο του.
Το ερώτημα για τον καλλιτέχνη πως θα ζωγραφίσει τον Ματθαίο, δεν το σκέφτηκε και πολύ ως ένας από εμάς με ανθρώπινα χαρακτηριστικά όπως όλοι οι υπόλοιποι θνητοί. Ένας απλοϊκός άνθρωπος, με γυμνά γόνατα και αγκώνες που φορά ένα απλό ένδυμα. Με τα μάτια ορθάνοιχτα και με χέρια βαριά, κοιτά το χοντρό τόμο που έχει απλώσει στα γόνατά του. Το πόδι του στηρίζεται σε ένα μικρό ξύλινο έπιπλο.
O άγγελος έχει μόλις πατήσει στη γη γέρνει πάνω στον καθισμένο Ματθαίο και καθοδηγεί τα μεγάλα και απαίδευτα χέρια του ψιθυρίζοντας του τα θεόπνευστα λόγια στο αυτί. Τα μισάνοιχτα χείλια του τον δείχνουν σαν να διαβάζει αυτά που γράφει, φέρνοντάς μας στο νου την εικόνα ενός μαθητή στα πρώτα του μαθήματα γραφής, με τον άγγελο να μας θυμίζει έναν στοργικό και πρόθυμο να βοηθήσει δάσκαλο. Αυτό που βλέπουμε περισσότερο είναι τα ακαθαρτα πόδια του Ματθαίου, κατόπιν τα χέρια του και το φαλακρό του κρανίο, εκεί πέφτει το φως, σημαδεμένη η σάρκα του γεμάτη ρυτίδες και αυλακιές.
Αρνούμενος να υπακούσει και να συμβιβαστεί με τα παγιωμένα εικονογραφικά πρότυπα της εποχής του, ο Caravaggio ζωγράφισε τον Άγιο ως έναν ηλικιωμένο, ακαλαίσθητο και αγράμματο άνδρα βυθισμένο στην άγνοιά του, χωρίς κανένα φωτοστέφανο, πλήρως υποταγμένο στην παρουσία του αγγέλου.
Ο Ευαγγελιστής, αυτός που θα φανερώσει τον Λόγο του Θεού είναι ένας ασήμαντος δουλευτής – αγρότης, γεωργός, χειρωνάκτης, αχθοφόρος που άγγιξε τη θεία έμπνευση μέσα από την άγνοια και την ταπεινότητα.
Οι ιερείς έγιναν έξαλλοι, απέρριψαν και απέσυραν άμεσα τον πίνακα μη έχοντας αντικρίσει ποτέ στο παρελθόν έναν άγιο φιλοτεχνημένο τόσο νατουραλιστικά, απαλλαγμένο από κάθε στοιχείο εξιδανίκευσης “ καθισμένος σταυρωτά με γυμνά βρώμικα πόδια εκτεθειμένα προς τους θεατές».
Στα σχόλια ο νέος πίνακας που ανάγκασαν τον καλλιτέχνη να φιλοτεχνήσει και βρίσκεται σήμερα στην εκκλησία, σαφώς "βελτιωμένος" οσον αφορά την εικόνα του Ευαγγελιστή, ενώ ο άγγελος δεν τον αγγίζει
Ο πρώτος αφού απορρίφθηκε για την προκλητικότητά του, αγοράστηκε από τον Μαρκήσιο Βιντσέντσο Τζουστινιάνι και τελικά κατέληξε στην πόλη του Βερολίνου, όπου και καταστράφηκε κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Ο πίνακας χάθηκε και δεν σώζεται παρά μόνο η ασπρόμαυρη φωτογραφία του αυτή που βλέπουμε
Ο ναός για τον οποίον προοριζόταν ο πίνακας ήταν του Σαν Λουίτζι ντέι Φραντσέζι, κοντά στην Πιάτσα Ναβόνα, η Εκκλησία των Γάλλων, ο τρίτος κατά σειρά που επισκέπτονταν οι προσκυνητές που κατέφθαναν στη Ρώμη κατά εκατοντάδες κάθε μέρα από κάθε μεριά της καθολικής Ευρώπης, πριν καταλήξουν στο Βατικανό. Οργανωμένοι σε καραβάνια, άνθρωποι φτωχοί, χωρικοί, εργάτες, που είχαν κάνει τάμα την επίσκεψη στην Αγία Έδρα, ταλαιπωρημένοι, κατάκοποι από το μεγάλο ταξίδι, βρώμικοι, αγράμματοι οι περισσότεροι, που στις εικόνες των εκκλησιών «διάβαζαν» όσα ακαταλαβίστικα ψέλνανε οι ιερείς τις Κυριακές
Αυτούς τους ανθρώπους σκέφθηκε ο ευφυής καλλιτέχνης και όχι τους ιερείς. Αυτή η εικόνα θα έκανε τους προσκυνητές να νιώσουν οικεία και ζεστά, να παρηγορηθούν πως άξιζε ο κόπος του ταξιδιού, όχι μόνο για τη μετά θάνατον ζωή, αλλά και για την τωρινή, ότι η Εκκλησία τους μιλούσε στεκόμενη στο ύψος τους, όχι από ψηλά. Άλλωστε, ο Χριστός και οι Μαθητές του σε αυτούς έμοιαζαν, στους ταπεινούς και τους καταφρονημένους της γης, όχι στους Καρδιναλίους.
"Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, ότι αυτών εστιν η βασιλεία των ουρανών"
Για άλλη μια φορά οι άνθρωποι της εκκλησίας δεν στάθηκαν στο ύψος τους.
Πριν από διακόσια χρόνια στη Γαλλία, ο Μέγας Ναπολέων καυχήθηκε σε κάποιον καρδινάλιο λέγοντας: «Πανιερώτατε, έχω τη δύναμη να καταστρέψω την Εκκλησία». Η απάντηση του καρδινάλιου ήταν καταπληκτική: «Μεγαλειότατε, εμείς οι κληρικοί, τα τελευταία 1.800 χρόνια έχουμε κάνει ό,τι μπορούμε προκειμένου να καταστρέψουμε την Εκκλησία και δεν τα καταφέραμε, οπότε ούτε κι εσείς θα τα καταφέρετε».