O ΙΕΡΩΝΥΜΟΣ λέει «θα μπορούσα να φύγω» και έτσι ...μένει!

Του Σωτήρη Μ. Τζούμα Ιερώνυμος: η νηφαλιότητα της εξουσίας και η σιωπηλή υπεροχή Η συνέντευξη του Αρχιεπισκόπου Ιερωνύμου στα «ΝΕΑ» δεν είνα...

Του Σωτήρη Μ. Τζούμα

Ιερώνυμος: η νηφαλιότητα της εξουσίας και η σιωπηλή υπεροχή

Η συνέντευξη του Αρχιεπισκόπου Ιερωνύμου στα «ΝΕΑ» δεν είναι απλώς μια αναδρομή ζωής· είναι ένα προσεκτικά δομημένο αφήγημα εξουσίας, μνήμης και διαχείρισης της υστεροφημίας. Πρόκειται για λόγο χαμηλών τόνων, σχεδόν εξομολογητικό, ο οποίος όμως –όσο κι αν μοιάζει αυθόρμητος– είναι βαθιά ελεγχόμενος. Ο Ιερώνυμος μιλά σαν άνθρωπος που γνωρίζει ακριβώς πότε να αποκαλύπτει και πότε να αποκρύπτει.
Η εκ βαθέων συνέντευξη του Αρχιεπισκόπου Ιερωνύμου,δεν είναι απλώς μια προσωπική κατάθεση . Είναι ένα πολιτικό, εκκλησιαστικό και υπαρξιακό μανιφέστο χαμηλής έντασης. Ένα κείμενο που δεν κραυγάζει, δεν προκαλεί, δεν διεκδικεί χειροκρότημα – και ακριβώς γι’ αυτό επιβάλλεται.
Ο Ιερώνυμος μιλά όπως κυβερνά: αργά, μετρημένα, χωρίς θεατρικότητα. Κι όμως, πίσω από την πραότητα, κρύβεται ένας άνθρωπος που ξέρει ότι κατέχει την εξουσία και δεν χρειάζεται να την αποδείξει.
Η νηφαλιότητα ως απόδειξη ισχύος
Το πρώτο και πιο αδιαμφισβήτητο στοιχείο της συνέντευξης είναι η νηφαλιότητα. Οι απαντήσεις του δεν είναι παρορμητικές, δεν εμπεριέχουν συναισθηματικές εκρήξεις, δεν θυμίζουν σε τίποτα λαϊκισμό ή ρητορική έντασης. Αυτό δεν είναι απλώς ύφος· είναι δήλωση εξουσίας.
Ο Ιερώνυμος εμφανίζεται ως άνθρωπος που «έχει σώας τας φρένας» και γι’ αυτό μπορεί να κρατά το τιμόνι της Εκκλησίας. Δεν διεκδικεί τον ρόλο του πηδαλιούχου· τον ενσαρκώνει. Μιλά σαν ο μοναδικός που μπορεί να κρατήσει την ισορροπία ανάμεσα σε Πολιτεία, Εκκλησία, κοινωνία και ιστορική μνήμη.
Η αυτοβιογραφία ως εργαλείο νομιμοποίησης
Οι αναφορές στη μητέρα, στη δασκάλα, στη φτώχεια, στο χωριό, δεν είναι απλές συγκινησιακές εξάρσεις. Είναι ηθικό κεφάλαιο.
Ο Ιερώνυμος λέει, εμμέσως: «Δεν προέκυψα τυχαία. Με διαμόρφωσε ο μόχθος, η στέρηση, η πειθαρχία». Αυτές οι μνήμες λειτουργούν ως αντιστάθμισμα στην εξουσία που κατέχει: τον παρουσιάζουν όχι ως άρχοντα, αλλά ως προϊόν ανάγκης και ιστορίας. Η αποκάλυψη ότι ο πατέρας κρυβόταν για να μην τον βρουν θέλει να μας παρουσιάσει το αριστερό προφίλ της οικογένειας του χωρίς να το ομολογήσει ευθέως.
Εδώ η αλήθεια είναι υπαρκτή – αλλά και λειτουργική και χρήσιμη. Η μνήμη χρησιμοποιείται για να νομιμοποιήσει το παρόν.
Η ταπεινότητα που δεν απειλεί την καρέκλα
Όταν λέει πως «μπορεί να ζήσει και χωρίς να είναι Αρχιεπίσκοπος», δεν πρόκειται για εξομολόγηση. Πρόκειται για…σκηνοθετημένη ταπεινότητα. Είναι η φράση που λέγεται ακριβώς για να μη γίνει πράξη. Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο χαρακτηριστικό σημείο εκλεπτυσμένης υποκρισίας – σίγουρα όχι χονδροειδούς.
Η φράση αυτή δεν είναι εξομολόγηση. Είναι ρητορικό τέχνασμα.
Αν πράγματι ένιωθε ότι ο κύκλος του έκλεισε, θα είχε ήδη αποχωρήσει. Αν πράγματι ήθελε να ζήσει χωρίς το αξίωμα, θα είχε ήδη ανοίξει καθαρά τη διαδικασία διαδοχής ή θα είχε αποσυρθεί σιωπηλά. Αντίθετα, το θέτει ως θεωρητικό ενδεχόμενο, ακριβώς για να παραμείνει κέντρο συζήτησης και μέτρο σύγκρισης.
Δεν θα άφηνε το ενδεχόμενο να αιωρείται ως θέμα συζήτησης, ούτε θα το παρέδιδε στη δημοσιογραφική ερμηνεία. Το κάνει όμως. Και το κάνει συνειδητά.
Γιατί ο Ιερώνυμος γνωρίζει κάτι βασικό: η εξουσία δεν χάνεται όταν λες ότι μπορείς να φύγεις – χάνεται όταν φεύγεις.
Και ο Αρχιεπίσκοπος δεν λέει: «φεύγω».
Λέει: «θα μπορούσα να φύγω».
Και έτσι, μένει.
Εκκλησία και Πολιτεία: ο φόβος των καθαρών ορίων ή η μεγάλη αντίφαση;
Η θέση του περί «επικίνδυνου διαχωρισμού» Εκκλησίας–Πολιτείας είναι απολύτως αποκαλυπτική. Δεν είναι θεολογική. Είναι βαθιά θεσμική.
Όταν μιλά για τον διαχωρισμό Εκκλησίας–Πολιτείας, τον χαρακτηρίζει «επικίνδυνο». Εδώ εμφανίζεται η πρώτη αντίφαση:
Από τη μία, επικαλείται την ανάγκη συνεργασίας, διαφάνειας και κοινωνικής προσφοράς.
Από την άλλη, απορρίπτει ρητά την αυτονομία, επειδή –όπως λέει– το Κράτος «δεν έχει πάντα το ίδιο μέτρο κρίσεως».
Ο Ιερώνυμος δεν εμπιστεύεται την Πολιτεία μόνη της – αλλά ούτε και την Εκκλησία μόνη της. Εμπιστεύεται τη μεταξύ τους σχέση και διαπλοκή, όταν αυτή γίνεται υπό συνειδητό έλεγχο και από τις δύο πλευρές! Και αυτή η άποψη επισφραγίζει τη λύση στο θέμα αυτό.
Η αλήθεια: ο Ιερώνυμος δεν φοβάται τον διαχωρισμό ως θεσμό, αλλά την απώλεια ελέγχου.Η Εκκλησία, υπό την ηγεσία του, λειτουργεί ως θεσμός παράλληλης εξουσίας και κοινωνικού κράτους. Ο διαχωρισμός θα σήμαινε καθαρά όρια – και τα όρια δεν ευνοούν εκείνον που ξέρει να κινείται ανάμεσα.
Η συνεργασία που προτείνει δεν είναι ισότιμη. Είναι συνεργασία όπου η Εκκλησία λειτουργεί ως ηθικός, κοινωνικός και –σε κρίσιμες στιγμές– πολιτικός ρυθμιστής. Και αυτό δεν το κρύβει. Το ντύνει απλώς με τον μανδύα της φροντίδας για τους φτωχούς και τους νέους.Το κοινωνικό πρόσωπο της Εκκλησίας.
Η αναφορά στον Χριστόδουλο: συμφιλίωση ή τελική υπέρβαση;
Η πιο ενδιαφέρουσα στιγμή της συνέντευξης έρχεται στο τέλος, σχεδόν ψιθυριστά, όταν αναφέρεται στον προκάτοχό του, τον Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο.
«Κάναμε και οι δύο τα λάθη μας στην προσωπική μας σχέση. Μας ένωναν η αγάπη για την Πατρίδα και για την Εκκλησία. Είμασταν φίλοι, όταν είμασταν πιο νέοι. Παραμείναμε φίλοι, παρά τα τρίτα πρόσωπα που μας ήθελαν απέναντι… Στο τέλος τον αποχαιρέτησα και με αποχαιρέτησε, όπως παλιά, τότε που ήμασταν φοιτητές. Ο ένας συγχώρησε τον άλλον. Αντρικά και παπαδικά»…είπε!
Εδώ δεν έχουμε απλώς μια ανθρώπινη εξομολόγηση. Έχουμε την τελική σφραγίδα υπεροχής.
Ο Ιερώνυμος δεν συγκρίνεται με τον Χριστόδουλο. Τον εντάσσει όμως σκοπίμως στο παρελθόν. Τον τιμά, τον συγχωρεί, τον αποχαιρετά. Σαν να λέει: εκείνος ήταν το πάθος, εγώ είμαι η διάρκεια.
Κι όταν λέει «παραμείναμε φίλοι, παρά τα τρίτα πρόσωπα που μας ήθελαν απέναντι…» δεν είναι ειλικρινής, γιατί εκείνος προκαλούσε πάντα την μεταξύ τους ρήξη. Ας έλθει να του πάρω εγώ συνέντευξη και να του τα θυμίσω όλα.
Ο Χριστόδουλος είναι αλήθεια ότι υπήρξε εκρηκτικός, συγκρουσιακός, ανατρεπτικός. Αλλά και φοβερά χαρισματικός. Και αν ζούσε σήμερα, η χώρα μας δεν θα περνούσε πολλές από τις δυσκολίες που πέρασε.
Και σίγουρα ως άνθρωπος δεν είχε υστεροβουλία. Ήταν σαν μικρό παιδί.
Ο Ιερώνυμος τώρα ως Αρχιεπίσκοπος είναι διακριτικός και αθόρυβος. Δεν ενοχλεί κανέναν. Ως Μητροπολίτης κάθε άλλο παρά αυτό ήταν. Όλα τα εναντίον του Χριστόδουλου πρωτοσέλιδα προέρχονταν από εκείνον και την τότε ακμάζουσα ομάδα του. Αλλά αυτά ανήκουν πια στο παρελθόν.
Και στο τέλος, αυτό που μένει στην Ιστορία της Εκκλησίας δεν είναι πάντα η ένταση, αλλά η σταθερότητα. Και ο Ιερώνυμος έχει σταθερές θέσεις και μία γραμμή. Ίσως γιαυτό είναι ανθεκτικός και μακρόβιος.
Η διαδοχή που δεν κατονομάζεται
Όταν μιλά για τον διάδοχο, απορρίπτει ονόματα, «τριάδες», «κουαρτέτα». Δηλώνει ότι δεν τον ενδιαφέρει το πρόσωπο.
Αυτό είναι η μισή αλήθεια. Δεν τον ενδιαφέρει ποιο πρόσωπο, αλλά τι τύπος προσώπου: κάποιος με καλοσύνη, χωρίς ακρότητες. Δηλαδή κάποιος που δεν θα ανατρέψει το μοντέλο Ιερωνύμου . Με άλλα λόγια: έναν κλωνοποιημένο συνεχιστή του έργου του, όχι έναν ανατροπέα. Θέλει έναν κλωνοποιημένο διάδοχο.
Η αοριστία εδώ λειτουργεί ως φίλτρο. Δεν δείχνει διάδοχο, αλλά αποκλείει χαρακτήρες. Δείχνει αυτοσυγκέντρωση και έλεγχο. Ο Ιερώνυμος δεν χτίζει τον επόμενο. Χτίζει τα όρια μέσα στα οποία θέλει να κινηθεί ο διάδοχός του. Για κάποιον που ξέρει να διαβάζει πίσω από τις λέξεις του και το πώς σκέφτεται μπορεί να καταλάβει ή έστω να υποθέσει την «τριάδα» που δημιούργησε ο ίδιος άθελά του.
https://exapsalmos.gr/ieronymos-i-nifaliotita-tis-exousias-kai-i-siopili-yperochi/