18 Απριλίου 1994! 32 χρόνια από τη «νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου» για τους Έλληνες της Αλβανίας...

Συμπληρώνονται σήμερα 32 χρόνια από την 18η Απριλίου 1994, μια ημερομηνία που έχει καταγραφεί ως από τις πιο σκοτεινές στιγμές για την ελλην...

Συμπληρώνονται σήμερα 32 χρόνια από την 18η Απριλίου 1994, μια ημερομηνία που έχει καταγραφεί ως από τις πιο σκοτεινές στιγμές για την ελληνική μειονότητα στην Αλβανία.
Η «νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου», όπως έμεινε γνωστή, συνδέθηκε με μαζικές έρευνες, συλλήψεις και πιέσεις εις βάρος στελεχών της οργάνωσης «ΟΜΟΝΟΙΑ», σε μια περίοδο έντονης πολιτικής και διπλωματικής έντασης μεταξύ Αθήνας και Τιράνων.
Ανατρέχοντας στα γεγονότα εκείνης της εποχής, το himara.gr αναφέρει ότι η ίδρυση της οργάνωσης «ΟΜΟΝΟΙΑ», στις 11 Ιανουαρίου 1991, στο πλαίσιο του πολιτικού πλουραλισμού που διαμορφώθηκε μετά την πτώση του καθεστώτος του Ενβέρ Χότζα, δημιούργησε προσδοκίες θεσμικής εκπροσώπησης της ελληνικής μειονότητας. Η «ΟΜΟΝΟΙΑ» συγκέντρωσε σημαντική στήριξη από τον βορειοηπειρωτικό ελληνισμό, επιδιώκοντας την προάσπιση των δικαιωμάτων της μειονότητας μέσω δημοκρατικών διαδικασιών και την ενίσχυση της παρουσίας της τόσο στην αλβανική πολιτική σκηνή όσο και σε ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Ωστόσο, η δραστηριότητά της αντιμετωπίστηκε με επιφυλακτικότητα από εθνικιστικούς κύκλους, οι οποίοι αντέδρασαν -αρχικά μέσω δημοσιευμάτων στον Τύπο- κατηγορώντας την οργάνωση για εθνικιστική δράση. Σταδιακά, σύμφωνα με καταγγελίες της εποχής, καταγράφηκαν περιστατικά εκφοβισμού, πίεσης και βίας εις βάρος μελών της μειονότητας, καθώς και συλλήψεις πολιτών με αφορμή ζητήματα όπως η χρήση της ελληνικής σημαίας, η λειτουργία σχολείων στην ελληνική γλώσσα και η υπεράσπιση θρησκευτικών δικαιωμάτων.
Το πολιτικό πλαίσιο και το επεισόδιο της Επισκοπής
Περί το 1993, οι εντάσεις αυξήθηκαν, με αναφορές για συλλήψεις στελεχών της «ΟΜΟΝΟΙΑΣ», δημογερόντων και πολιτών. Μεταξύ των ζητημάτων που προκάλεσαν αντιδράσεις, ήταν η διεκδίκηση λειτουργίας σχολείων ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης σε πόλεις όπως το Αργυρόκαστρο, οι Άγιοι Σαράντα και το Δέλβινο, η αντίδραση στην απομάκρυνση του Αρχιμανδρίτη της Μητρόπολης Αργυροκάστρου Χρυσόστομου Μαϊδώνη, καθώς και η απέλαση του Γενικού Προξένου της Ελλάδας Χρήστου Ιακώβου. Σύμφωνα με μαρτυρίες, ορισμένοι από τους συλληφθέντες καταγγέλθηκε ότι κρατήθηκαν παράνομα και υπέστησαν κακοποίηση κατά τη διάρκεια της κράτησης.
Το πολιτικό κλίμα στις αρχές του 1994 παρέμενε ιδιαίτερα εύθραυστο. Στις 10 Απριλίου σημειώθηκε επεισόδιο στο αλβανικό στρατιωτικό φυλάκιο της Επισκοπής, κοντά στα ελληνοαλβανικά σύνορα, κατά το οποίο σκοτώθηκαν ένας αξιωματικός και ένας στρατιώτης. Η αλβανική πλευρά απέδωσε την επίθεση σε ένοπλη ομάδα που συνδέθηκε με την οργάνωση «ΜΑΒΗ» (Μέτωπο Απελευθέρωσης Βορείου Ηπείρου), ωστόσο οι συνθήκες της επιχείρησης και η πλήρης ταυτότητα των δραστών δεν αποσαφηνίστηκαν ποτέ πλήρως.
Το περιστατικό προκάλεσε διπλωματική ένταση μεταξύ Ελλάδας και Αλβανίας και αποτέλεσε την αφορμή για εκτεταμένες έρευνες, συλλήψεις και πιέσεις εις βάρος στελεχών της ελληνικής μειονότητας τις επόμενες ημέρες.

Πρωτοσέλιδο της εποχής της κρίσης
Σύμφωνα με καταγγελίες της περιόδου, στελέχη των αλβανικών υπηρεσιών ασφαλείας παρακολουθούσαν μέλη της «ΟΜΟΝΟΙΑΣ» και προχώρησαν σε συλλήψεις και ανακρίσεις. Μεταξύ αυτών αναφέρονται ο γενικός γραμματέας της οργάνωσης Βαγγέλης Παπαχρήστος, ο πρόεδρος της «ΟΜΟΝΟΙΑΣ» Αργυροκάστρου Θοδωρής Βεζιάνης, ο αρχισυντάκτης της εφημερίδας «Η Φωνή της Ομόνοιας» Βασίλης Μπάγκας, καθώς και οι Μ. Νταλιάνης, Κ. Κυριακού, Θ. Κυριακού, Α. Μπόμπολης και Λ. Λιάτσης, μεταξύ άλλων.
Η νύχτα της 18ης Απριλίου
Η κλιμάκωση ήρθε τη νύχτα της 18ης Απριλίου 1994. Περί τις 10 το βράδυ, ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις και μέλη των μυστικών υπηρεσιών πραγματοποίησαν εκτεταμένες επιχειρήσεις σε κατοικίες Βορειοηπειρωτών σε διάφορες περιοχές της χώρας. Σύμφωνα με τις καταγγελίες, πραγματοποιήθηκαν αιφνιδιαστικές έρευνες σε σπίτια, με στόχο την ανεύρεση στοιχείων που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εις βάρος μελών της μειονότητας, ενώ αναφέρθηκαν και συλλήψεις πολιτών.
Στο πλαίσιο των ερευνών, περίπου 500 άτομα από περιοχές όπως το Αργυρόκαστρο, οι Άγιοι Σαράντα, το Δέλβινο, η Κορυτσά, η Χιμάρα, το Τεπελένι, τα Τίρανα, το Φίερι, η Αυλώνα, η Πρεμετή και η Κλεισούρα κλήθηκαν για ανακρίσεις. Όπως αναφέρεται σε μαρτυρίες της εποχής, στόχος ήταν η άσκηση πιέσεων, ώστε να προκύψουν κατηγορίες εις βάρος της «ΟΜΟΝΟΙΑΣ» και να διαμορφωθεί κλίμα πολιτικής πίεσης.
Η «Δίκη των Πέντε»
Οι εξελίξεις οδήγησαν στη λεγόμενη «Δίκη των Πέντε», μία από τις πιο γνωστές πολιτικές δίκες της μεταβατικής περιόδου στην Αλβανία. Οι Θοδωρής Βεζιάνης, Βαγγέλης Παπαχρήστος, Παναγιώτης Μάρτος, Κώστας Κυριακού και Ηρακλής Σύρμος κατηγορήθηκαν για σοβαρά αδικήματα, μεταξύ των οποίων κατασκοπεία και υπονόμευση της εδαφικής ακεραιότητας της χώρας.
Στιγμιότυπο από τη «Δίκη των Πέντε»
Η δίκη πραγματοποιήθηκε στις 15 Αυγούστου 1994 και προκάλεσε αντιδράσεις σε διεθνές επίπεδο, με παρεμβάσεις από την Ελλάδα, ευρωπαϊκούς οργανισμούς και φορείς ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Οι κατηγορούμενοι καταδικάστηκαν αρχικά σε ποινές κάθειρξης και αποφυλακίστηκαν το 1995.

Η κρίση του 1994 επηρέασε σε μεγάλο βαθμό τις ελληνοαλβανικές σχέσεις, οδηγώντας σε διπλωματική ένταση και επαναφέροντας στο προσκήνιο ζητήματα προστασίας μειονοτήτων και σεβασμού των πολιτικών δικαιωμάτων στα Βαλκάνια. Η υπόθεση θεωρήθηκε κρίσιμη για την ευρωπαϊκή πορεία της Αλβανίας, καθώς τέθηκαν ζητήματα κράτους δικαίου και θεσμικών εγγυήσεων.
32 χρόνια μετά, η 18η Απριλίου 1994 εξακολουθεί να αποτελεί ημερομηνία με ιδιαίτερο συμβολισμό για την ελληνική μειονότητα.