Εξελίξεις με το Κυπριακό: Ο Γκουτέρες σήμερα στη Λευκωσία για μία «τελευταία απόπειρα» λύσης – Πρώτη επίσκεψη ΓΓ του ΟΗΕ στην Κύπρο μετά από 16 χρόνια

Μετά από δεκαέξι χρόνια απουσίας Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ από την Κύπρο, ο Αντόνιο Γκουτέρες επισκέπτεται τη Λευκωσία από τις 27 έως τις 29...

Μετά από δεκαέξι χρόνια απουσίας Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ από την Κύπρο, ο Αντόνιο Γκουτέρες επισκέπτεται τη Λευκωσία από τις 27 έως τις 29 Ιουλίου, επιχειρώντας να επαναφέρει το Κυπριακό σε τροχιά ουσιαστικών διαπραγματεύσεων, έπειτα από το αδιέξοδο που ακολούθησε την κατάρρευση των συνομιλιών στο Κραν Μοντανά το 2017.

Η επίσκεψη αποτελεί το αποκορύφωμα της νέας πρωτοβουλίας των Ηνωμένων Εθνών, η οποία ξεκίνησε μετά την άτυπη διευρυμένη συνάντηση της Γενεύης τον περασμένο Μάρτιο και συνεχίστηκε μέσω των επαφών της προσωπικής απεσταλμένης του Γενικού Γραμματέα, Μαρίας Άνχελα Ολγκίν, με όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές.
Κατά την παραμονή του στην Κύπρο, ο κ. Γκουτέρες θα έχει χωριστές συναντήσεις με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη και τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Ερχιουρμάν, ενώ στις 29 Ιουλίου θα πραγματοποιηθεί κοινή συνάντηση στη νεκρή ζώνη, στην κατοικία του Ειδικού Αντιπροσώπου του ΟΗΕ. Σύμφωνα με τον Κυβερνητικό Εκπρόσωπο Κωνσταντίνο Λετυμπιώτη, η επίσκεψη επιβεβαιώνει την προσωπική δέσμευση του Γενικού Γραμματέα στη διαδικασία και θα αποτελέσει ευκαιρία αξιολόγησης των μέχρι σήμερα εξελίξεων και καθορισμού των επόμενων βημάτων.
Η νέα πρωτοβουλία του ΟΗΕ και το ευνοϊκότερο πολιτικό περιβάλλον
Η τελευταία επίσκεψη Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ στην Κύπρο πραγματοποιήθηκε το 2010 από τον Μπαν Κι-μουν, σε μια προσπάθεια ενίσχυσης των διαπραγματεύσεων μεταξύ Δημήτρη Χριστόφια και Μεχμέτ Αλί Ταλάτ.
Ωστόσο, η εκλογική ήττα του τελευταίου και οι εκκρεμότητες στα βασικά ζητήματα του Κυπριακού ανέκοψαν τη δυναμική εκείνης της περιόδου. Είχαν προηγηθεί οι εντατικές πρωτοβουλίες του Κόφι Ανάν την περίοδο 2002-2004, οι οποίες κορυφώθηκαν με το γνωστό «Σχέδιο Ανάν», το οποίο εγκρίθηκε από την πλειονότητα των Τουρκοκυπρίων αλλά απορρίφθηκε από το 75,8% των Ελληνοκυπρίων.
Παρά τις πρόσφατες πληροφορίες περί επεξεργασίας νέου σχεδίου λύσης από τα Ηνωμένα Έθνη, με βάση τη διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία αλλά με αυξημένες αρμοδιότητες για τα συνιστώντα κρατίδια, ο άμεσος στόχος του Γενικού Γραμματέα δεν είναι η παρουσίαση ενός νέου σχεδίου. Αντίθετα, διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι πιθανότερο αποτέλεσμα της επίσκεψης θα είναι η ανακοίνωση νέας άτυπης πενταμερούς συνάντησης με τη συμμετοχή των δύο κοινοτήτων, της Ελλάδας, της Τουρκίας, της Βρετανίας και του ΟΗΕ, πιθανότατα στις αρχές Σεπτεμβρίου, με πιο σαφή διαδικασία και συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.
Η νέα κινητικότητα αποδίδεται όχι μόνο στο γεγονός ότι η δεύτερη θητεία του Αντόνιο Γκουτέρες ολοκληρώνεται στα τέλη του 2026, αλλά και στη διαμόρφωση ευνοϊκότερων πολιτικών συνθηκών. Καθοριστική θεωρείται η εκλογή του Τουφάν Ερχιουρμάν στην ηγεσία της τουρκοκυπριακής κοινότητας, καθώς έχει εκφράσει την πρόθεσή του να επιστρέψει σε συνομιλίες στη βάση της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας, διαφοροποιούμενος από τη θέση του προκατόχου του Ερσίν Τατάρ υπέρ της λύσης δύο κρατών.
Ενισχυμένη ευρωπαϊκή εμπλοκή στη διαδικασία
Παράλληλα με τις πρωτοβουλίες του ΟΗΕ, ενισχύεται και η συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όπως επισημαίνει ο Κυβερνητικός Εκπρόσωπος, η αυξημένη διεθνής κινητικότητα και ο διορισμός του εκτελεστικού αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ραφαέλε Φίτο, ως ειδικού εκπροσώπου για το Κυπριακό δημιουργούν νέα δεδομένα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει πλέον πιο ενεργό ρόλο, υπενθυμίζοντας ότι οποιαδήποτε μελλοντική συμφωνία θα πρέπει να συμβαδίζει πλήρως με το ευρωπαϊκό κεκτημένο.
Η ενίσχυση της ευρωπαϊκής εμπλοκής συνδέεται άμεσα και με τις ευρωτουρκικές σχέσεις. Στις αρχές Ιουλίου, οι ηγεσίες του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής συζήτησαν με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν τις πρωτοβουλίες του ΟΗΕ, καλώντας την Άγκυρα να αξιοποιήσει τη νέα δυναμική. Για τις Βρυξέλλες, μια ουσιαστική πρόοδος στο Κυπριακό θα μπορούσε να διευκολύνει την αναβάθμιση των σχέσεων με την Τουρκία, ενώ η διατήρηση του αδιεξόδου εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για την περαιτέρω ανάπτυξη της συνεργασίας μεταξύ των δύο πλευρών.