"ΕΝΑ ΣΠΟΥΔΑΙΟ τραγούδι για έναν τίμιο κομμουνιστή αγωνιστή...

Ο Νίκος Πλουμπίδης εκτελέστηκε το ξημέρωμα της 14ης Αυγούστου 1954 στο Δαφνί Κώστας Μπαλαχούτης Λίγες στιγμές πριν από το τέλος ο διάλογός τ...

Ο Νίκος Πλουμπίδης εκτελέστηκε το ξημέρωμα της 14ης Αυγούστου 1954 στο Δαφνί
Κώστας Μπαλαχούτης
Λίγες στιγμές πριν από το τέλος ο διάλογός του με τον επίτροπο του Στρατοδικείου:
Επίτροπος: Εχεις να εκφράσεις καμιά επιθυμία;
Πλουμπίδης: Θέλω μόνο να πω ότι υπήρξα τίμιος αγωνιστής.
Επίτροπος: Δεν έχεις δίκιο. Οι πράξεις σου δεν υπήρξαν τίμιες.
Πλουμπίδης: Αφήνω τίμιο όνομα με τον τρόπο μου.
Επίτροπος: Καταλαβαίνω τι θέλεις να πεις. Απευθύνεσαι προς άλλους, οι οποίοι, όμως, σε λάσπωσαν.
Πλουμπίδης: Δεν πειράζει. Ο Ζαχαριάδης είναι ο πραγματικός αρχηγός μου. Τον υπακούω και τώρα.
Λίγο καιρό νωρίτερα ο φυλακισμένος στο Σανατόριο Σωτηρία, με προχωρημένη φυματίωση, και καταδικασμένος σε θάνατο Πλουμπίδης, έγραφε, μεταξύ άλλων, στη σύντροφό του:
«Θα ’ρθει, βέβαια, καιρός που η κατηγορία θα πέσει και εκείνοι που με κατηγορούν και με βρίζουν θα ντρέπονται για τον εαυτό τους, μα τότε θα ’ναι πολύ αργά, γιατί εγώ θα ’χω πεθάνει και ΣΥ θα ’χεις υποφέρει και πικραθεί, που η δικαιοσύνη και η αποκατάσταση θα σου είναι δώρο άδωρο… Δεν βρίσω άλλη λύση από: Να με αποκηρύξεις. Να πάρεις διαζύγιο σε βάρος μου με οποιονδήποτε λόγο. Ακόμα, το παιδί μας να μη φέρει το όνομά μου αλλά το δικό σου, είτε σιωπηρά είτε υιοθετημένο από ένα απ’ τα παιδιά. Τέλος, δέχομαι ΟΤΙΔΗΠΟΤΕ αποφασίσετε αρκεί να μη θίγεται το κόμμα. Ρώτησε τη μικρή και τη φίλη και αποφάσισε. Μη διστάσετε στην απόφασή σας από συναισθηματισμούς ή από το αν πονέσω».1
Οπως σημείωνε ο πολιτικός επιστήμονας Ηλίας Νικολακόπουλος:
«Η “υπόθεση Πλουμπίδη” θα παραμείνει για αρκετά χρόνια ανοιχτό τραύμα στην Αριστερά γιατί συμπυκνώνει, στην πιο ακραία εκδοχή, τις αντιφάσεις που χαρακτηρίζουν τις ανθρώπινες διαδρομές των Ελλήνων κομμουνιστών, ιδιαίτερα κατά τα χρόνια του Εμφυλίου και στη συνέχεια υπό το βάρος της ήττας».2

Το 1977 κυκλοφόρησε από τη Lyra ο κύκλος τραγουδιών «Τροπάρια για φονιάδες» σε μουσική του Θάνου Μικρούτσικου και στίχους του Μάνου Ελευθερίου. Τα τραγούδια ερμήνευσαν η Μαρία Δημητριάδη και ο Γιώργος Μεράντζας.
Ο Ελευθερίου θα μου δηλώσει πως ο Μικρούτσικος έκανε εξαιρετική δουλειά. Αντιστοίχως θα εκφραστεί και ο συνθέτης.
«Εγώ προσωπικά, που δεν επανέρχομαι στους παλιούς μου δίσκους, επανέρχομαι πολύ συχνά στα “Τροπάρια για φονιάδες” χάρη στα κείμενα του Ελευθερίου. Είναι κείμενα αιμάτινα, που απαιτούν κλειδιά για να ξεκλειδώσεις τα σύμβολα και που επιδέχονται πολλών αναγνώσεων γιατί έχουν πολλά διαφορετικά επίπεδα ακόμα και ως προς τα ερωτήματα… Είμαι υπερήφανος γιατί τα κατάφερα να σταθώ στο ύψος του Ελευθερίου σ’ αυτόν τον δίσκο. Δεν θα μπορούσα να το κάνω με μια πιο μονοεπίπεδη μουσική. Γιατί; Γιατί υπήρχαν πολλά πράγματα που ήταν πολύ καλά κρυμμένα και έπρεπε με τη βοήθεια του ίδιου του κειμένου να τα αποκαλύψω».3
Ο δίσκος προκάλεσε αίσθηση στην εποχή του και κέρδισε τη μάχη με τον χρόνο. Ευρηματική η ενορχήστρωση του συνθέτη που αξιοποίησε μια ευρεία ομάδα ξεχωριστών μουσικών. Το εξώφυλλο της έκδοσης επιμελήθηκε ο ίδιος ο Ελευθερίου.
Πρώτο τραγούδι, στην πρώτη πλευρά του άλμπουμ, αυτό με τον τίτλο «Νίκος Πλουμπίδης».

Πηγές:
1. «Αρχείο οικογένειας Νίκου Πλουμπίδη», επιμέλεια: Αλέκος Π. Ζάννας (Μουσείο Μπενάκη, 2008).
Δημοσθένης Α. Παπαχρίστου: «Νίκος Πλουμπίδης – Ντοκουμέντα / Γράμματα απ’ τη φυλακή 1953-1954» (Ποντίκι)
2. «Νίκος Πλουμπίδης». Συλλογικό έργο, Ηλίας Νικολακόπουλος (Ιδρυμα της Βουλής των Ελλήνων)
3. Αφήγηση στον Ηρακλή Οικονόμου (περιοδικό Μετρονόμος, mousikaproastia.gr)