ΤΙ ΜΑΣ ΕΜΑΘΕ ο Τσουκαλάς...

Manos Lambrakis Πριν λίγο πέθανε ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς και μαζί του αποσύρεται από τον ελληνικό δημόσιο βίο κάτι πολύ δυσκολότερο να αντ...

Manos Lambrakis
Πριν λίγο πέθανε ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς και μαζί του αποσύρεται από τον ελληνικό δημόσιο βίο κάτι πολύ δυσκολότερο να αντικατασταθεί από ένα μεγάλο επιστημονικό έργο: μια ορισμένη ηθική της σκέψης. Η επίμονη άρνηση να δεχθεί τις λέξεις με το νόημα που τους παραδίδει κάθε φορά η εξουσία, η καχυποψία απέναντι σε κάθε κοινωνική πραγματικότητα που παρουσιάζει τον εαυτό της ως φυσική και αναπόφευκτη, η πεποίθηση ότι πίσω από το «κράτος», το «έθνος», την «τάξη», την «ανάπτυξη», την «πρόοδο» κρύβονται πάντοτε σχέσεις δύναμης που πρέπει ξανά να γίνουν ορατές.
Ο Τσουκαλάς δεν μας έμαθε τι να σκεφτόμαστε. Μας έμαθε κάτι πολύ πιο απαιτητικό: να μην επιτρέπουμε στην εποχή μας να σκέφτεται αντί για εμάς. Και γι’ αυτό ο θάνατός του δημιουργεί ένα κενό που δεν είναι μόνο πνευματικό αλλά βαθύτατα πολιτικό, ακριβώς τη στιγμή που η δημόσια γλώσσα φτωχαίνει, η πληροφορία υποκαθιστά την κρίση και η διαχείριση διεκδικεί το κύρος της πολιτικής.
Πριν από λίγο καιρό, μιλώντας στην Ακαδημία Αθηνών για έναν «νέο ιστορικό συμβιβασμό», είχε επιλέξει να μιλήσει όχι σαν άνθρωπος που ολοκληρώνει τη διαδρομή του, αλλά σαν άνθρωπος που εξακολουθεί να απαιτεί από την Ιστορία να ανοίξει δυνατότητες εκεί όπου όλοι οι άλλοι βλέπουν μόνο αδιέξοδα.
Σήμερα εκείνη η ομιλία ακούγεται σχεδόν σαν τελευταία πνευματική παρακαταθήκη. Και το κείμενο που είχα γράψει τότε το αναδημοσιεύω χωρίς να αλλάξω τίποτε, μόνο με τη σκληρή γνώση που δεν είχα όταν το έγραφα: ότι από σήμερα ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς ανήκει στην Ιστορία, αλλά η Ιστορία που μας έμαθε να διαβάζουμε δεν θα μας επιτρέψει ποτέ να τον τοποθετήσουμε ακίνδυνα στο παρελθόν.
Τα ειλικρινή μου συλλυπητήρια στην Φωτεινή Τσαλίκογλου, την οικογένεια τους, τους φίλους και τους αμέτρητους συντρόφους του.