Τορπιλισμός της «Έλλης»: Οι Ιταλοί στόχευσαν και πλοία με εκατοντάδες προσκυνητές – Δεν γνώριζαν τι σήμαινε Δεκαπενταύγουστος στην Τήνο

Το πρωί της 15ης Αυγούστου 1940, το λιμάνι της Τήνου είχε πλημμυρίσει από χιλιάδες προσκυνητές. Τα επιβατηγά πλοία «Έσπερος» και «Έλση» αποβ...

Το πρωί της 15ης Αυγούστου 1940, το λιμάνι της Τήνου είχε πλημμυρίσει από χιλιάδες προσκυνητές.
Τα επιβατηγά πλοία «Έσπερος» και «Έλση» αποβίβαζαν κόσμο που είχε φτάσει στο νησί για τη γιορτή της Μεγαλόχαρης, ενώ λίγο έξω από το λιμάνι βρισκόταν αγκυροβολημένο και σημαιοστολισμένο το εύδρομο «Έλλη», εκπροσωπώντας το Πολεμικό Ναυτικό στις εορταστικές εκδηλώσεις.
Κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, όμως, είχε ήδη πάρει θέση το ιταλικό υποβρύχιο «Delfino», με κυβερνήτη τον Τζουζέπε Αϊκάρντι.
Η αποστολή του δεν περιοριζόταν, όπως αποκαλύπτει η μεταγενέστερη αναφορά του, στην παρακολούθηση ενός ελληνικού πολεμικού πλοίου. Στο στόχαστρό του είχαν μπει και τα δύο επιβατηγά που βρίσκονταν μέσα στο λιμάνι.
Η μοιραία παρερμηνεία του Αϊκάρντι
Μία από τις λιγότερο γνωστές πτυχές της επίθεσης είναι ότι η ιταλική προετοιμασία φαίνεται πως δεν είχε λάβει υπόψη τη σημασία του Δεκαπενταύγουστου για την ορθόδοξη Ελλάδα και ειδικότερα για την Τήνο. Η αναφορά του Αϊκάρντι δείχνει ότι ο κυβερνήτης δεν είχε αντιληφθεί γιατί υπήρχε τόσο μεγάλη κίνηση πλοίων και επιβατών στο μικρό λιμάνι.
Βλέποντας τα δύο κατάφορτα ατμόπλοια, τα εξέλαβε ως μεταφορικά πλοία που πιθανότατα βρίσκονταν στην υπηρεσία του «εχθρού». Η παρουσία της «Έλλης» ενίσχυσε την εσφαλμένη πεποίθησή του ότι το ελληνικό πολεμικό βρισκόταν εκεί για να τα προστατεύσει και να τα συνοδεύσει.

Το ιταλικό υποβρύχιο «Delfino» την ημέρα της καθέλκυσής του

Στην πραγματικότητα, ο «Έσπερος» και η «Έλση» μετέφεραν προσκυνητές, ενώ η «Έλλη» είχε καταπλεύσει στην Τήνο στο πλαίσιο της καθιερωμένης συμμετοχής του Πολεμικού Ναυτικού στον εορτασμό. Η θρησκευτική συνάθροιση παρερμηνεύτηκε έτσι από τον κυβερνήτη του υποβρυχίου ως ύποπτη ναυτική δραστηριότητα.

Mία από τις τορπίλες που δεν βρήκαν τον στόχο τους -τα επιβατηγά πλοία «Έσπερος» και «Έλση» που αποβίβαζαν κόσμο στο λιμάνι της Τήνου- εξερράγη στην αποβάθρα

Ο Αϊκάρντι αποφάσισε να χτυπήσει πρώτα την «Έλλη» και στη συνέχεια τα δύο ατμόπλοια. Στις 08:25 εξαπέλυσε από απόσταση περίπου 700 μέτρων μία τορπίλη, η οποία έπληξε το ελληνικό καταδρομικό ανάμεσα στα δύο φουγάρα, προκαλώντας έκρηξη στο μηχανοστάσιο, πυρκαγιά και εκτεταμένο ρήγμα.
Αμέσως μετά, το «Delfino» άλλαξε θέση και εξαπέλυσε ακόμη δύο τορπίλες προς το εσωτερικό του λιμανιού. Στόχος ήταν τα επιβατηγά στα οποία βρίσκονταν ή γύρω από τα οποία κινούνταν προσκυνητές. Η μία τορπίλη εξερράγη στον λιμενοβραχίονα, ενώ και η δεύτερη δεν βρήκε κάποιο από τα πλοία.

Χιλιάδες ήταν στις αποβάθρες
Ο ίδιος ο Αϊκάρντι, στην αναφορά που υπέβαλε στις 18 Αυγούστου, επέμενε ότι πίστευε πως είχε χτυπήσει τουλάχιστον ένα ατμόπλοιο. Η πραγματικότητα ήταν διαφορετική. Και οι δύο τορπίλες είχαν αστοχήσει, προκαλώντας ζημιές στην προκυμαία, αλλά όχι ανθρώπινες απώλειες.
Η αστοχία τους απέτρεψε μια τραγωδία πολύ μεγαλύτερη από εκείνη της «Έλλης». Στην παραλιακή ζώνη βρίσκονταν χιλιάδες άνθρωποι, ενώ τα επιβατηγά ήταν γεμάτα οικογένειες και προσκυνητές. Ένα άμεσο πλήγμα σε κάποιο από αυτά ή στην κατάμεστη προκυμαία θα μπορούσε να είχε προκαλέσει ανυπολόγιστο αριθμό θυμάτων και μαζικό πανικό.
Η «Έλλη» βυθίστηκε περίπου δύο ώρες αργότερα, με τη σημαία της να παραμένει στον ιστό. Εννέα μέλη του πληρώματος σκοτώθηκαν και 24 τραυματίστηκαν.
Πίσω, όμως, από τον ήδη βαρύ απολογισμό κρύβεται μια ακόμη πιο σκοτεινή πραγματικότητα. Ο τορπιλισμός δεν ήταν ένα μεμονωμένο πλήγμα εναντίον ενός πολεμικού πλοίου, αλλά μέρος μιας επίθεσης που έθεσε σε άμεσο κίνδυνο και τα πλοία των προσκυνητών.
Η αναφορά του Αϊκάρντι αποκαλύπτει τόσο τη λανθασμένη εκτίμηση για την ταυτότητα των επιβατηγών όσο και την απόφαση να τορπιλιστούν.
Η άγνοια για τον χαρακτήρα της μεγάλης θρησκευτικής γιορτής, η προχειρότητα της αποστολής και η αδιαφορία για την παρουσία αμάχων δημιούργησαν εκείνο το πρωί όλες τις προϋποθέσεις για μια εκατόμβη. Το γεγονός ότι αυτή αποφεύχθηκε οφείλεται μόνο στην αστοχία των δύο τελευταίων τορπιλών.