Η ΝΑΤΟϊκή Αριστερά και η Δεξιά Ενόραση! Ο κύριος Τσίπρας, ο λαγός που φορούσε γαρύφαλλο...

Η ΝΑΤΟϊκή Αριστερά και η Δεξιά Ενόραση ...

Η ΝΑΤΟϊκή Αριστερά και η Δεξιά Ενόραση...
Ο κύριος Τσίπρας, ο λαγός που φορούσε γαρύφαλλο με το δόγμα των Securenomics της Ρέιτσελ Ριβς, μεταφρασμένο από το ΙΝΑΤ και βαφτισμένος ως νέος πατριωτισμός.

Αλέξανδρος Τσίγγος

Τετάρτη βράδυ, 2 Σεπτεμβρίου, Θεσσαλονίκη. Μία μέρα πριν ανέβει ο πρωθυπουργός για τη ΔΕΘ, ο Αλέξης Τσίπρας παρουσιάζει το οικονομικό πρόγραμμα της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης. Μιλά κάτι λιγότερο από δύο ώρες. Η καθαρή απομαγνητοφώνηση, χωρίς τα χειροκροτήματα, τη μουσική και την εισαγωγή της παρουσιάστριας, έχει 8.197 λέξεις. Τελειώνει με μια πρόταση που ακούγεται σαν γενναιοδωρία.

«Σας ζητάμε να μας κρίνετε. Να μας κρίνετε για το όραμά μας, για το σχέδιο και για τους στόχους μας.»

Τον πήρα στα σοβαρά. Οι 8.197 λέξεις είναι μπροστά μου και τις πέρασα μία μία από τα εργαλεία που χρησιμοποιώ για κάθε κείμενο εξουσίας. Ποιες λέξεις διάλεξε και ποιες απέφυγε, ποιον χάρτη σχεδίασε, από πού θα βγει το χρήμα, ποιος θα σηκώσει το βάρος, και πάνω σε τι στέκεται όλο αυτό. Και τις πέρασα από τρία ζευγάρια μάτια που δανείζομαι, του Καστοριάδη, του Χαραλαμπίδη και του Παναγιώτη Κονδύλη, που το 1991, στην εισαγωγή της Παρακμής του αστικού πολιτισμού, έγραψε τις ψυχρότερες σελίδες που έχουν γραφτεί για την καχεξία του αστικού στοιχείου σε αυτή τη χώρα. Η κρίση που ακολουθεί δεν έχει αριθμημένα σημεία, γιατί το πρόβλημα της ομιλίας είναι ένα και τα υπόλοιπα είναι συμπτώματά του.

Η κρίση αρχίζει από το όνομα, γιατί από εκεί αρχίζει πάντα η εξουσία.

ΕΛ.Α.Σ. Τέσσερα γράμματα που στη γλώσσα αυτού του τόπου σημαίνουν τα βουνά, το 1943 και τους νεκρούς που δεν έχουν ακόμη όλοι μνήμα. Ένα κόμμα δανείζεται το πιο φορτισμένο ακρωνύμιο της Αντίστασης και μέσα σε οκτώ χιλιάδες λέξεις δεν λέει ούτε μία φορά τη λέξη τάξη. Ούτε καπιταλισμός, ούτε σοσιαλισμός. Η λέξη αριστερά ακούγεται δύο φορές, και τις δύο μέσα στο όνομα του κόμματος, σαν ετικέτα σε μπουκάλι που άλλαξε περιεχόμενο. «Συντρόφισσες και σύντροφοι» μία φορά, στην πρώτη πρόταση, και από εκεί και πέρα δέκα φορές «αγαπητές φίλες και αγαπητοί φίλοι». Αντίθετα, το θέμα εθνικ- εμφανίζεται 22 φορές, ευρωπα- 14, ασφαλ- 11, δημόσι- 35.

Και ο πατριωτισμός, που εμφανίζεται τέσσερις φορές, δεν εμφανίζεται ποτέ μόνος. «Νέος πατριωτισμός» για τη μάχη κατά των ανισοτήτων, «πατριωτική εισφορά» για τον φόρο στο 1%, «πατριωτικό καθήκον» για τον ίδιο φόρο, όπως ο «κοινωνικός πατριωτισμός» που κυκλοφορεί τελευταία στον ίδιο χώρο. Μια λέξη που χρειάζεται επίθετο για να σταθεί είναι λέξη που έχει αδειάσει. Το ξέρουμε από τη δημοκρατία, που έγινε λαϊκή, φιλελεύθερη, κοινοβουλευτική, άμεση, ακριβώς όταν έπαψε να σημαίνει από μόνη της και έγινε ξύλινη λέξη στο στόμα όσων την επιβάλλουν και όσων τη στερούνται. Η δημοκρατία στέκεται στο νόημά της χωρίς βοήθεια. Το ίδιο και ο πατριωτισμός. Όταν ο ρήτορας του βάζει επίθετο δεν τον ενισχύει. Ομολογεί ότι ο δικός του δεν αντέχει μόνος.

Ο Κονδύλης εξηγεί και γιατί το επίθετο είναι υποχρεωτικό. Ο ελληνοκεντρισμός, γράφει, υπήρξε όχι μόνο ο κοινός παρονομαστής της νεοελληνικής ιδεολογίας αλλά και το πεδίο μάχης όπου έπρεπε να επικρατήσει όποιος ήθελε να εγείρει αξιώσεις κυριαρχίας, και οι αριστερές μειοψηφίες άσκησαν ευρύτερη επιρροή μόνο όποτε υιοθέτησαν και αυτές πατριωτικά ή εθνικά συνθήματα. Τα είκοσι δύο «εθνικ-» και τα τέσσερα «πατριωτ-» είναι το εισιτήριο εισόδου σε αυτό το πεδίο, πληρωμένο προκαταβολικά.

Το υπόλοιπο λεξικό είναι εισαγόμενο. Η αρχιτεκτονική είναι η τριαδική του Μπλερ και του Ομπάμα, «να παράγουμε περισσότερο, να μοιραζόμαστε δικαιότερα, να ζούμε καλύτερα», με τέσσερα πρόσωπα στο τέλος ως κλείσιμο ανθρωπιστικού διαφημιστικού. Το ερώτημα που οργανώνει το πρώτο μέρος, «ζούμε καλύτερα σήμερα από ό,τι το 2019;», είναι η ερώτηση του Ρίγκαν στον Κάρτερ το 1980, μεταφρασμένη χωρίς εισαγωγικά. Και η μία λέξη που λέγεται στα αγγλικά, «Securonomics», που ο ρήτορας αποδίδει στη «διεθνή βιβλιογραφία», έχει όνομα και επώνυμο. Ρέιτσελ Ριβς, 2023, ομιλία στην Ουάσιγκτον, το δόγμα των Εργατικών του Στάρμερ που δένει την ανάπτυξη με την «οικονομική ασφάλεια», δηλαδή με αμυντική βιομηχανία και αλυσίδες εφοδιασμού που αντέχουν πόλεμο. Δεν το επινόησε το ΙΝΑΤ. Το μετέφρασε.

Το κράτος που φτιάχνει η ομιλία είναι ένα κράτος θεσμών, και θεσμούς έχουμε.

Το ρήμα «δημιουργούμε» ακούγεται δέκα φορές. Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης. Ενιαίος φορέας βιομηχανικής πολιτικής. Εθνικό Σύστημα Προσιτής Κατοικίας και Οργανισμός Κοινωνικά Προσιτής Κατοικίας. Εθνικό Σύστημα Φροντίδας Ηλικιωμένων. Εθνική Ολοκληρωμένη Εγγύηση Φροντίδας. Ψηφιακό παρατηρητήριο τιμών. Δημόσιο μητρώο αλγορίθμων. Τράπεζα γης. Ψηφιακό πορτοφόλι πολιτισμού. Εθνικό Δίκτυο Περιφερειακών Κέντρων Σύγχρονου Πολιτισμού. Μουσεία Δημοκρατίας και Ολυμπισμού. Ετήσιο Φόρουμ Ειρήνης. Δημόσια υποδομή υπολογιστικής ισχύος. Σχέδιο Αριστοτέλης. Δεκαπέντε καινούργια σώματα σε μία βραδιά.

Ο Κονδύλης το είχε περιγράψει πριν το δούμε. Στη νεοελληνική πολιτική, γράφει, πρώτο μέλημα του κόμματος ήταν η κατάκτηση και η νομή του κράτους, γιατί το κράτος παρέμενε ο πιο σίγουρος εργοδότης, και όλα τα ελληνικά κόμματα υπήρξαν κρατιστικά με αυτή τη χειροπιαστή έννοια, ανεξάρτητα από το πώς αντιμετώπιζαν το κράτος στις προγραμματικές τους αρχές. Το κράτος ως λάφυρο, όχι ως εχθρός, όπως το λέω και εγώ χρόνια τώρα. Δεκαπέντε νέα σώματα σημαίνουν δεκαπέντε διοικητικά συμβούλια, δεκαπέντε προϋπολογισμούς και δεκαπέντε σειρές θέσεων για τα ανυπόμονα στελέχη, με τη λέξη εθνικό μπροστά για να μη φαίνεται η νομή.

Εδώ είναι η ρίζα. Έχω γράψει ότι η ελληνική πολιτική πάσχει από τρεις απουσίες, ερμηνευτικό εργαλείο, μορφωτικό υποκείμενο, σχέδιο, και ότι οι θεσμοί δεν είναι το πρόβλημα, γιατί θεσμούς έχουμε περισσότερους από όσους αντέχει η χώρα.

Η ομιλία της Θεσσαλονίκης λέει τη λέξη σχέδιο σε κάθε δεύτερη σελίδα. «Χρειάζεται όραμα, χρειάζεται σχέδιο, χρειάζεται αλλαγή πορείας.» Ονομάζει την τρίτη απουσία για να κρύψει τις δύο πρώτες. Ερμηνευτικό εργαλείο δεν υπάρχει, υπάρχει η «διεθνής βιβλιογραφία». Μορφωτικό υποκείμενο δεν υπάρχει, υπάρχει το ακροατήριο. Ο ρήτορας το λέει με δικά του λόγια, χωρίς να καταλαβαίνει τι λέει. «Έχω και κάποιους στο Συμβούλιο των Τομεαρχών που μου το επισημαίνουν διαρκώς.» «Το ΙΝΑΤ, το Ινστιτούτο μας, οι επιστήμονες.» «Ακούγοντας τους απλούς καθημερινούς ανθρώπους.» Οι επιστήμονες επισημαίνουν, το ινστιτούτο επεξεργάζεται, οι απλοί άνθρωποι ακούγονται. Είναι η αυτοπροσωπογραφία της πρωτοπορίας, του διανοουμένου που βρήκε τη θέση του στον καταμερισμό ανάμεσα στο χέρι και στο μυαλό και τώρα μοιράζει θεσμούς από εκεί.

Και η πρωτοπορία έχει οργανόγραμμα. Το κόμμα ιδρύθηκε στις 26 Μαΐου 2026. Στις 13 Ιουλίου ανακοίνωσε με δελτίο Τύπου το Εθνικό Συμβούλιό του, 400 συν ένα πρόσωπα, πανεπιστημιακοί, πρώην κυβερνητικά στελέχη, «άνθρωποι της αγοράς», με βιογραφικό δίπλα σε κάθε όνομα. Πριν από λίγες μέρες ανακοίνωσε και το Οργανωτικό Γραφείο, οριζόμενο από τα πάνω, ανά τομέα και ανά περιφέρεια. Καμία εκλογή, κανένα συνέδριο, κανένα μέλος που να ψήφισε κανέναν. Η λέξη μέλος δεν ακούγεται στην ομιλία ούτε μία φορά. Και ο ίδιος ο ρήτορας μάς λέει ότι το πρόγραμμα «έγινε μήνες, χρόνια ίσως πριν την ίδρυση» του κόμματος. Το σχέδιο προηγήθηκε του κόμματος και το κόμμα προηγήθηκε των μελών του. Αυτό είναι ακριβώς το κόμμα-καρτέλ που περιγράφει η πολιτική επιστήμη από τα μέσα της δεκαετίας του ’90, το κόμμα που ζει από το κράτος και όχι από τη βάση του, με τα πόδια του στα υπουργεία και όχι στην κοινωνία, και που ο Κονδύλης το είχε δει να έρχεται από το 1991. Μια πρωτοπορία χωρίς σώμα πίσω της γίνεται ιερατείο. Δεν εκπροσωπεί, γιατί δεν έχει ποιον. Μεσολαβεί. Είναι οι νέοι διαμεσολαβητές μιας κουρασμένης και ξεφτιλισμένης δημοκρατίας, που προσφέρουν στον κόσμο την ίδια τελεολογική έξοδο που πρόσφερε πάντα κάθε ιερατείο, το καλύτερο αύριο με αντάλλαγμα την υπακοή σήμερα.

Ανάμεσα στους 400 συν ένα, με την ιδιότητα του καθηγητή του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, ο Νίκος Μαραντζίδης, ο εξ απορρήτων του προέδρου. Το όνομά του βρίσκεται στα έγγραφα της Integrity Initiative, της οργάνωσης που χρηματοδοτούσε το βρετανικό Φόρεϊν Όφις για επιχειρήσεις επιρροής, όπως αποκάλυψε το ίδιο το Documento ήδη από το 2018 και ξανά φέτος τον Μάιο, με τον καθηγητή να απαντά με απειλές μηνύσεων αντί με εξηγήσεις. Δεν το γράφω για να πω ότι ο ένας άνθρωπος κρατά το κόμμα. Το γράφω γιατί ένα Συμβούλιο σοφών που διορίζεται από τα πάνω, χωρίς φίλτρο από τα κάτω, έχει ακριβώς αυτό το πρόβλημα. Δεν υπάρχει κανείς ανάμεσα στον πρόεδρο και στον σοφό για να ρωτήσει από πού έρχεται ο σοφός.

Και επειδή η πρωτοπορία δεν έχει υποκείμενο, τα σώματα που φτιάχνει δεν έχουν ανθρώπους. Ταμείο με «επαγγελματική διοίκηση» και «ανεξάρτητη αξιολόγηση». Επιτροπή Ανταγωνισμού με «χρηματοδοτική αυτοτέλεια». Αλγόριθμοι σε μητρώο με «ανθρώπινη επανεξέταση». Εγγύηση χρόνου αναμονής στο ΕΣΥ και, αν παραβιάζεται, «ο ασθενής εξυπηρετείται αλλού με τη δαπάνη του Δημοσίου», δηλαδή στην ιδιωτική κλινική με δημόσιο χρήμα, χωρίς να προφέρεται η λέξη ιδιωτική. Ο πολίτης εμφανίζεται δώδεκα φορές, πάντα ως αποδέκτης, λογαριασμός, τσέπη, επίδομα, ποτέ ως άνθρωπος που αποφασίζει μαζί με άλλους. Και το πιο ενδιαφέρον. Η διάγνωση του Τσίπρα για το επιτελικό κράτος είναι κατά λέξη η διάγνωση της kenocracy, της διακυβέρνησης από κανέναν. «Όλη η εξουσία σε λίγα χέρια και καμία ευθύνη με όνομα και επώνυμο.» «Κανείς δεν φταίει για τίποτα σε αυτόν τον τόπο.» Και η απάντησή του σε αυτό το «κανείς» είναι δεκαπέντε ανεξάρτητοι μηχανισμοί. Το κενό γεμίζει με καλύτερα σχεδιασμένο κενό.

Το χρήμα του σχεδίου βγαίνει από την πόρτα που ο ρήτορας λέει ότι κλείνει.

Το Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης, «η επενδυτική μηχανή της επόμενης δεκαετίας», έχει τρεις πηγές. Ενάμισι δισεκατομμύριο τον χρόνο από το εθνικό σκέλος των δημοσίων επενδύσεων, πεντακόσια εκατομμύρια από «εγχώριες επιχειρήσεις», και «1 δισεκατομμύριο τον χρόνο από την ανακατεύθυνση των εσόδων από την Golden Visa, όπου σταματάμε να πουλάμε τα σπίτια των παιδιών μας και αρχίζουμε να χρηματοδοτούμε το μέλλον τους». Η αίθουσα χειροκρότησε το δεύτερο μισό της πρότασης και δεν άκουσε το πρώτο. Για να ανακατευθύνεις ένα δισεκατομμύριο τον χρόνο από την Golden Visa, πρέπει η Golden Visa να συνεχίσει να φέρνει ένα δισεκατομμύριο τον χρόνο. Δηλαδή να συνεχίσεις να πουλάς τα σπίτια των παιδιών μας, με τον ίδιο ρυθμό, επί δέκα χρόνια. Το μέλλον τους χρηματοδοτείται από τα κουτάκια με τους κωδικούς στις πόρτες των πολυκατοικιών της Κυψέλης και του Κουκακίου, από τα διαμερίσματα που δεν θα κατοικήσουν ποτέ.

Αυτό δεν είναι λάθος λογιστικής. Είναι το κύκλωμα της χρεοαποικίας σε εσωτερική έκδοση, όπως το έχω περιγράψει στη σειρά για τον Λίβανο, την Κύπρο και την Ελλάδα. Πουλάς έδαφος για να χρηματοδοτήσεις ανάπτυξη, η ανάπτυξη ανεβάζει την τιμή του εδάφους, το ακριβότερο έδαφος πουλιέται καλύτερα. Το Ταμείο της «σύγκλισης» έχει ενσωματωμένο το κίνητρο να μη συγκλίνει ποτέ.

Και εδώ ο Κονδύλης γίνεται προφήτης χωρίς να το επιδιώκει. Το 1991 έγραψε ότι ο δρόμος της ανάπτυξης είναι ο δρόμος της συσσώρευσης και της προσωρινής στέρησης, ενώ ο δρόμος της βραχυπρόθεσμης ευημερίας είναι ο δρόμος του παρασιτισμού και της εκποίησης της χώρας. Και ότι ένας λαός που έμαθε να θεωρεί τον εαυτό του γένος περιούσιο αρνείται να βάλει με τον νου του ότι ξεπουλά τον τόπο του για να καταναλώσει περισσότερο, οπότε πλειοδοτεί σε εθνικιστική ρητορεία την ίδια ώρα που εκποιεί. Το ονόμασε συλλογική σχιζοφρένεια. Και για την Αριστερά ειδικά είχε μια πρόταση που πονάει, ότι όντας καταδικασμένη να υπερασπίζει τα λαϊκά αιτήματα υποχρεώνεται να γίνει σημαιοφόρος κάθε καταναλωτικής απαίτησης, αρκεί όποιος την προβάλλει να αυτοτιτλοφορείται λαός. Είκοσι δύο «εθνικ-», ένα δισεκατομμύριο τον χρόνο από την Golden Visa και εξακόσια ευρώ στο νοικοκυριό, μέσα στην ίδια ομιλία, είναι η κλινική εικόνα αυτής της διάγνωσης τριάντα πέντε χρόνια μετά. Και οι άλλες δύο πηγές του δεν στέκονται καλύτερα. Το «εθνικό σκέλος» των δημοσίων επενδύσεων αποφασίζεται σε μια χώρα με πρωτογενή πλεονάσματα και νέο Σύμφωνο Σταθερότητας, και οι λέξεις χρέος, πλεόνασμα, Κομισιόν δεν ακούγονται ούτε μία φορά στην ομιλία. Η μόχλευση «ιδιωτικών κεφαλαίων» που ανεβάζει τα 12 σε 25 δισεκατομμύρια είναι το μοντέλο ΣΔΙΤ, που η Αριστερά κατήγγελλε επί είκοσι χρόνια, με το επίθετο εθνικό μπροστά.

Το ίδιο ισχύει και για την πιο χειροκροτημένη πρόταση της βραδιάς. «Θεσπίζουμε πατριωτική εισφορά, προσέξτε, για το ισχυρότερο 1%.» Ένα ευρώ τον χρόνο για κάθε εκατό ευρώ καθαρής περιουσίας. Και η μισή πρόταση που ακολουθεί, «σε αντικατάσταση των άλλων γενικών επιβαρύνσεων πάνω στην ίδια περιουσία». Ο πλουσιότερος Έλληνας πληρώνει ένα στα εκατό και απαλλάσσεται από τα υπόλοιπα. Το ριζοσπαστικότερο μέτρο της ομιλίας κουβαλά μέσα του τη δική του εξαίρεση, και ο ρήτορας ζητά προσοχή ακριβώς πριν την πει. Το «προσέξτε» ακούγεται έξι φορές στην ομιλία, πάντα λίγο πριν από μια πρόταση που χρειάζεται ξέπλυμα.

Ποιος θα φορτωθεί το φορτίο;

Η ομιλία λέει την αλήθεια για την παραγωγικότητα, 45% κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, και λέει την αλήθεια για τη δημογραφία, «η χώρα γερνά, ο πληθυσμός εργάσιμης ηλικίας μειώνεται». Και μετά υπόσχεται ναυπηγεία σε Πέραμα, Ελευσίνα, Σύρο και Χαλκίδα, γραμμή συναρμολόγησης φωτοβολταϊκών, μονάδα μπαταριών «ελληνικού σχεδιασμού», ζώνη αμυντικής βιομηχανίας, αγροδιατροφικά συμπλέγματα, 30.000 νέους εκπαιδευτικούς, 50.000 κατοικίες σε τέσσερα χρόνια. Ποιος θα τα κάνει όλα αυτά; Σε μια οικονομία που είναι 82% υπηρεσίες, με τους συγκολλητές να έχουν φύγει από το Πέραμα εδώ και δύο δεκαετίες, με τα δημοτικά της Ηπείρου να κλείνουν με επτά μαθητές και την είσοδο στο δημοτικό να προβλέπεται μειωμένη στα τρία τέταρτα μέχρι το 2046, ποιος θα σταθεί στη γραμμή συναρμολόγησης και για ποια παιδιά θα διοριστούν οι 30.000 δάσκαλοι;

Ο ρήτορας το ομολογεί ο ίδιος σε μια παρένθεση. «Δεν γίνεται να είμαστε η πρώτη ναυτιλιακή δύναμη και να μην έχουμε ελληνικό πλήρωμα.» Δεν έχουμε πλήρωμα. Έχουμε εφοπλιστές, που η ομιλία επίσης δεν ονομάζει, με τον συντελεστή φορολόγησής τους κατοχυρωμένο στο Σύνταγμα. Και η «αμυντική βιομηχανία» υπόσχεται προϊόντα σε μια χώρα που έκλεισε τα δικά της εργοστάσια, με την ΕΛΒΟ να μην αναφέρεται ούτε μία φορά, τη στιγμή που η Τουρκία έχτισε σε δύο δεκαετίες δική της αμυντική βιομηχανία από το μηδέν, όπως έχω γράψει αλλού, με το ίδιο χρήμα που εμείς δώσαμε σε αγορές. Το πρόγραμμα είναι παραγωγή χωρίς χέρια. Και όταν δεν ρωτάς ποιος θα φορτωθεί το φορτίο, η απάντηση δίνεται μόνη της. Θα το φορτωθούν οι ίδιοι που το φορτώνονται πάντα, μέσα από τη μετανάστευση, την υπερεργασία και το φθηνό εργατικό της Θράκης.

Ο χάρτης λέει καθαρότερα από το λεξικό τι είναι αυτό το πρόγραμμα.

Πέντε υπουργεία εκτός Αττικής. Βιομηχανίας στη Θεσσαλονίκη, Αγροτικής Ανάπτυξης στη Λάρισα, Τουρισμού στο Ηράκλειο, Νησιωτικής Πολιτικής στη Λέσβο, Ψηφιακής Πολιτικής στην Κοζάνη. Για τη Θράκη «ειδική ζώνη αμυντικής βιομηχανίας». Για τη Θεσσαλία νερό και αγροδιατροφή. Για τα λιμάνια ναυπηγεία. Και πάνω από όλα ο άξονας, «σιδηροδρομικός εμπορευματικός διάδρομος από τα λιμάνια μας προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη», με τη Θεσσαλονίκη «διαμετακομιστικό κόμβο» και «Μητρόπολη των Βαλκανίων». Το κλειδί βρίσκεται στην τρίτη σελίδα, σε μια φράση που ακούγεται τεχνική. «Να κατακτήσουμε ισχυρότερη θέση στο νέο διεθνή καταμερισμό εργασίας.» Οι περιφέρειες της Ελλάδας δεν μοιράζονται αρμοδιότητες. Τοποθετούνται σε έναν καταμερισμό που έχει ήδη γίνει αλλού. Η φράση έχει και προϊστορία. Ο Κονδύλης έκλεισε την εισαγωγή του το 1991 με τη διαπίστωση ότι η Ελλάδα εντάσσεται σε πολύ χαμηλή θέση στο σύστημα του διεθνούς καταμερισμού της υλικής και της πνευματικής εργασίας. Τριάντα πέντε χρόνια μετά, το πρόγραμμα της Αριστεράς δεν αμφισβητεί τον καταμερισμό. Ζητά καλύτερο ράφι μέσα σε αυτόν.

Επί δεκαετίες η περιφέρεια ζητούσε να πάψει να είναι υποσημείωση της Αθήνας, και ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης το έθεσε ως ζήτημα εξουσίας. Είναι η πρώτη φορά που αρχηγός κόμματος εξουσίας εκφέρει το σχήμα του σχεδόν με τα ίδια λόγια, και είναι ακριβώς η στιγμή που πρέπει να κοιτάξει κανείς τι δίνεται σε κάθε τόπο. Η Θεσσαλονίκη γίνεται κόμβος, δηλαδή σημείο από όπου περνούν εμπορεύματα με το κοντέινερ σφραγισμένο, όπως περνά κανείς τη Σίνδο από την Εγνατία χωρίς να τη δει. Η Κοζάνη, μετά τον λιγνίτη, παίρνει την ψηφιακή πολιτική, γιατί εκεί υπάρχουν τα δίκτυα υψηλής τάσης που χρειάζονται τα data centers και το εργατικό δυναμικό που έμεινε χωρίς ορυχείο. Κάθε περιφέρεια ορίζεται από αυτό που προσφέρει στο κέντρο, και το κέντρο δεν είναι πια η Αθήνα. Είναι η αλυσίδα εφοδιασμού. Η Λέγκα των Αθηνών φτάνει έτσι στην τελική της μορφή. Η πόλη έχει κάνει την ύπαιθρο προέκτασή της τόσο πλήρως που δεν χρειάζεται καν να μείνει στην Αθήνα για να το κάνει. Μετακομίζει στη Λάρισα και συνεχίζει, ως προέκταση όχι πια της Αθήνας αλλά της Φρανκφούρτης.

Και η Θράκη. Όταν διάβασα την πρόταση γέλασα δυνατά. Εργοστάσιο όπλων στην πρώτη γραμμή, σε απόσταση πυροβολικού από τον Έβρο, εκεί όπου κανένας επιτελής στον κόσμο δεν θα το τοποθετούσε. Το γέλιο κράτησε όσο χρειάστηκε για να καταλάβω ότι η πρόταση δεν είναι στρατιωτική, άρα δεν διαβάζεται στρατιωτικά.

Η Θράκη είναι η πιο ερημωμένη περιφέρεια της χώρας, με τη φθηνότερη γη, το φθηνότερο εργατικό, τα βουλγαρικά σύνορα σε μισή ώρα και ένα λιμάνι που η ομιλία δεν ονομάζει ούτε μία φορά, την Αλεξανδρούπολη. Από εκεί περνά εδώ και χρόνια το αμερικανικό και νατοϊκό υλικό που ανεβαίνει προς Βουλγαρία και Ρουμανία. Μια ζώνη όπλων δίπλα σε αυτό το λιμάνι δεν κοιτάζει ανατολικά. Κοιτάζει βόρεια, προς τον διάδρομο. Το προϊόν συναρμολογείται εκεί επειδή εκεί είναι φθηνό και φεύγει από εκεί επειδή εκεί είναι η πόρτα.

Ο διάδρομος ξεκινά από τα λιμάνια, και εδώ η ομιλία έχει τη μία πρόταση που δεν θα έπρεπε να είχε πει. «Εμείς τα λιμάνια μας τα θέλουμε κόμβους ενός εθνικού δικτύου και όχι φιλέτα προς πώληση.» Ο Πειραιάς πουλήθηκε στην COSCO το 2016 και το λιμάνι της Θεσσαλονίκης το 2018, και τις δύο φορές με υπογραφή κυβέρνησης Τσίπρα. Ο άνθρωπος που τα παρέδωσε στέκεται στη Θεσσαλονίκη, δίπλα στο λιμάνι που παρέδωσε, και υπόσχεται ότι δεν θα τα πουλήσει. Ούτε δικαιολογία ούτε μεταμέλεια. Η βάφτιση εδώ δεν αλλάζει το όνομα του πράγματος. Αλλάζει το όνομα του δράστη.

Και μετά έρχεται η σιωπή, που είναι το πιο ακριβές μέρος της ομιλίας.

«Για τον σιδηρόδρομο θέλω να πω μία μόνο φράση και θέλω να ακουστεί ως όρκος.» Ο όρκος αφορά τη σηματοδότηση, την τηλεδιοίκηση, την πιστοποίηση προσωπικού. Η λέξη Τέμπη δεν προφέρεται ούτε μία φορά! Πενήντα εφτά νεκροί χωρίς τοπωνύμιο, μέσα σε έναν όρκο που δόθηκε εξαιτίας τους, και τρεις γραμμές πιο κάτω ονομάζεται καθαρά ο «εμπορευματικός διάδρομος προς τα Βαλκάνια». Το έγκλημα δεν έχει όνομα. Ο διάδρομος έχει. Και τα μόνα σώματα που γέμισαν πραγματικά τις πλατείες αυτής της χώρας τα τελευταία χρόνια, τα σώματα των Τεμπών, δεν έχουν στην ομιλία ούτε τόπο ούτε όνομα.

Ο κατάλογος συνεχίζεται. Κύπρος, μηδέν, σε ομιλία που λέει ασφάλεια έντεκα φορές. ΝΑΤΟ, Σούδα, βάσεις, Ουκρανία, μηδέν, σε ομιλία που σχεδιάζει αμυντική βιομηχανία χωρίς να λέει σε ποιον θα πουλά. Μεταναστευτικό, μηδέν σε 8.197 λέξεις, με το υπουργείο Νησιωτικής Πολιτικής να πηγαίνει στη Λέσβο. Δικαιώματα, μηδέν, εκτός από τις γυναίκες ως άμισθη υποδομή φροντίδας. Εφοπλιστές, μηδέν. Και το Σύνταγμα, μηδέν, σε μια ομιλία που μεταφέρει πέντε υπουργεία, καταργεί τις Πανελλαδικές, ξαναχτίζει την αυτοδιοίκηση και ιδρύει δεκαπέντε θεσμούς, την ίδια στιγμή που η Βουλή ψήφισε τον Ιούλιο ποιες 33 διατάξεις του Συντάγματος πάνε προς αναθεώρηση, με το άρθρο 16 και το άρθρο 86 στην αιχμή, και που η επόμενη Βουλή, αυτή που θα βγάλει η κάλπη για την οποία μιλά ο ρήτορας, θα είναι η αναθεωρητική.

Ένα κόμμα που ζητά ψήφο για την αναθεωρητική Βουλή και δεν λέει τι θα κάνει με την αναθεώρηση έχει αποφασίσει ότι το άρθρο 110 δεν το αφορά. Και το 2015. Δημοψήφισμα, τρίτο μνημόνιο, υπογραφή κάτω από 86 δισεκατομμύρια, μηδέν. Η λέξη μνημόνιο ακούγεται πέντε φορές, πάντα σε τρίτο πρόσωπο. «Αυτή η παράλογη μνημονιακή δέσμευση, ήρθε η ώρα, 8 χρόνια μετά την έξοδο από τα μνημόνια, επιτέλους να τελειώσει.»

Εδώ το χρονολόγιο αυτοαναιρείται με τον ίδιο τρόπο που αυτοαναιρέθηκε πριν από λίγες μέρες το κείμενο του Πολάκη. Ιούλιος 2015, υπογράφει. Αύγουστος 2018, Ιθάκη με το γαρύφαλλο, τα μνημόνια τελείωσαν. Σεπτέμβριος 2026, μια μνημονιακή δέσμευση πρέπει «επιτέλους να τελειώσει».

Αν τελείωσαν το 2018, τι τελειώνει τώρα; Αν αυτό που τελειώνει τώρα υπάρχει, τότε η έξοδος του 2018 ήταν παράσταση, και την προκαταβολή φόρου που καταγγέλλει τη διατήρησε η δική του κυβέρνηση επί τέσσερα χρόνια. Ο ρήτορας μιλά για τα μνημόνια σαν να τα υπέγραψε κάποιος άλλος, και η αίθουσα χειροκροτεί σαν να το πιστεύει.

Και το χρέος. Η λέξη ακούγεται δύο φορές, τη μία ως «ρυθμίσαμε το χρέος». Η λέξη απεχθές πουθενά. Τον Ιούνιο του 2015 η Επιτροπή Αλήθειας για το Δημόσιο Χρέος, που συγκρότησε η Βουλή επί δικής του κυβέρνησης, κατέληξε ότι το ελληνικό χρέος είναι παράνομο, αθέμιτο και απεχθές. Το πόρισμα υπάρχει στο αρχείο της Βουλής. Ο άνθρωπος που το παρέλαβε δεν το θυμάται και ζητά σύγκλιση.

Σύγκλιση με ποια Ευρώπη. Η Ευρώπη ακούγεται δεκατέσσερις φορές και τις δεκατέσσερις ως προορισμός. Ευρωπαϊκός μέσος όρος, ευρωπαϊκό κεκτημένο, «να ζήσουμε σαν Ευρωπαίοι». Ούτε μία επιφύλαξη, ούτε μία ερώτηση για το τι έχει γίνει αυτή η Ευρώπη τα χρόνια που ο ρήτορας έλειπε από την εξουσία. Η Ευρώπη της φον ντερ Λάιεν, του ReArm και της οικονομικής ασφάλειας, αλλά και η Ευρώπη του Chat Control, του ψηφιακού πορτοφολιού ταυτότητας, της διαλειτουργικότητας των βάσεων δεδομένων που περιέγραψα στη σειρά για το Πλέγμα, μια Ευρώπη της επιτήρησης που στήνεται κομμάτι κομμάτι με κανονισμούς και που μετασχηματίζεται όλο και πιο φανερά σε αυτό που έλεγε ότι πολεμούσε, μια Σοβιετία με κεντρικό σχεδιασμό, ενιαία ιδεολογία ασφάλειας και μητρώα πολιτών. Για αυτή την Ευρώπη η ομιλία δεν έχει τίποτα να πει. Έχει μόνο την επιθυμία να συγκλίνει.

Και το ψηφιακό, που ακούγεται επτά φορές, πάντα ως αγαθό. Ψηφιακή αδειοδότηση, ψηφιακό παρατηρητήριο, ψηφιακή συνδεσιμότητα, ψηφιακή εξυπηρέτηση, υπουργείο Ψηφιακής Πολιτικής, και ένα «ψηφιακό πορτοφόλι πολιτισμού» για τα παιδιά, με την ίδια ακριβώς μορφή που έχει το ευρωπαϊκό πορτοφόλι ταυτότητας που ετοιμάζεται. Για την αναγωγή της ζωής σε δεδομένα και τη μετάθεση της πραγματικότητας στην οθόνη, τίποτα. Για το σύστημα πιστοληπτικής αξιολόγησης που στήθηκε με νόμο και φέρνει στη χώρα τη λογική της κοινωνικής πίστωσης, τίποτα, μόνο η υπόσχεση να σβηστούν οι παλιοί οφειλέτες από τον Τειρεσία, την ώρα που ο Τειρεσίας αντικαθίσταται από κρατικό μητρώο με πολύ περισσότερα πεδία. Το μόνο σημείο όπου η ομιλία λέει κάτι κριτικό για την τεχνολογία, το μητρώο αλγορίθμων και η απαγόρευση της βιομετρικής παρακολούθησης, ακυρώνεται μία σελίδα νωρίτερα από την ανακοίνωση «δημόσιας υποδομής υπολογιστικής ισχύος και δεδομένων». Εμπρός λοιπόν για τα data centers, και μάλιστα στην Κοζάνη. Που χρειάζονται ρεύμα όσο πόλεις και νερό όσο πόλεις, σε μια περιφέρεια που έδωσε ήδη τα πνευμόνια της για τον λιγνίτη και τώρα καλείται να δώσει το νερό της για τον server. Από το ορυχείο στο data center αλλάζει μόνο ο ιδιοκτήτης του υπεδάφους, όχι ο ρόλος του τόπου.

Οι απουσίες έχουν ένα κοινό γνώρισμα, και αυτό το γνώρισμα ονομάζει το όχημα.

Απόντα είναι όλα όσα έχουν ιδιοκτήτη με τηλέφωνο. Βάσεις, τράπεζες, εφοπλιστές, λιμάνια, δημοσιονομικοί κανόνες, μεταναστευτικό, Κύπρος. Παρόντα είναι όλα όσα έχουν θυμό χωρίς διεύθυνση. Ακρίβεια, ενοίκιο, ΕΣΥ, Τειρεσίας, φροντιστήριο, τα φάρμακα του συνταξιούχου. Το κείμενο απευθύνεται στον θυμό με ακρίβεια χειρουργού και αποφεύγει τον ιδιοκτήτη με την ίδια ακρίβεια. Αυτός είναι ο λαγός, το αριστερό όχημα που κατασκευάζεται για να απορροφήσει τη ριζοσπαστικοποίηση και μετά πετιέται. Η κοινωνία τον έχει ξαναδεί και ξέρει πώς τελειώνει, γιατί και του ΠΑΣΟΚ και του ΣΥΡΙΖΑ η πρώτη ρήξη ήταν και η τελευταία τους.

Το τρίτο μέρος της ομιλίας είναι η δόση που κρατά το όχημα σε κίνηση. Μείον 30% στο ρεύμα, ΦΠΑ 6% στα τρόφιμα, «600 ευρώ τον χρόνο για κάθε νοικοκυριό», μηδενική συμμετοχή στα φάρμακα, «360 έως 720 ευρώ» στον συνταξιούχο, δωρεάν συγκοινωνία «για να αναπνεύσουν οι πόλεις», 120 δόσεις. Ποσά μετρημένα με ακρίβεια φαρμακοποιού. Αρκετά για να ελαφρύνουν τον μήνα, ανεπαρκή για να αλλάξουν τη θέση κανενός στην παραγωγή, στην ιδιοκτησία, στην απόφαση. Ο ναρκοκαπιταλισμός δεν κοιμίζει το σώμα. Το κρατά ξύπνιο, με τον πόνο σε επίπεδο που να τον νιώθει, και ήσυχο, με την ανακούφιση σε επίπεδο που να την περιμένει. Και ο Παναγιώτης από το Κιλκίς, ο Γιώργος από τη Μενεμένη, το ζευγάρι έξω από την Καρδίτσα, η Ελένη στο αεροδρόμιο με τη βαλίτσα, είναι το φύλλο οδηγιών της δόσης. Λένε σε ποιον απευθύνεται και τι θα νιώσει.

Ο θόλος, τέλος, εξηγεί γιατί όλα αυτά δεν χρειάστηκαν εντολή.

Η Θεωρία της Συσχέτισης λέει ότι η εξουσία σπάνια φαίνεται σε ένα σημείο. Φαίνεται στη συνύπαρξη. Στην ομιλία συνυπάρχουν Securonomics, οικονομική ασφάλεια, νέος διεθνής καταμερισμός εργασίας, βιομηχανίες διπλής χρήσης, ζώνη όπλων στη Θράκη, ναυπηγεία σε τέσσερα λιμάνια, σιδηρόδρομος προς την Κεντρική Ευρώπη, Θεσσαλονίκη κόμβος. Έξω από την ομιλία, την ίδια περίοδο, συνυπάρχουν η έκθεση Ντράγκι με την αμυντική βιομηχανία στο κέντρο, το ReArm Europe των οκτακοσίων δισεκατομμυρίων, το δόγμα της Ριβς που έδωσε το όνομα, και ο ίδιος χάρτης με τις ίδιες λέξεις από κάθε Αμερικανό πρέσβη στην Αθήνα από τον Πάιατ και μετά, η Ελλάδα κόμβος, η Αλεξανδρούπολη πύλη, ο σιδηρόδρομος προς τον βορρά. Οι δύο λίστες είναι η ίδια λίστα.

Η Πρεσβεία δίνει χρίσμα; Αν θεωρηθεί ως λάθος ανάγνωσης δεν είναι στην υποψία. Είναι στην εικόνα του συστήματος. Ένα σύστημα που θέλει να κρατήσει τα τοιχώματα του δοχείου δεν ελέγχει έναν πόλο. Ελέγχει όλους, και για να τους ελέγχει όλους πρέπει να τους φτιάξει διαφορετικούς μεταξύ τους, αλλιώς το δοχείο αδειάζει από τη μία μεριά. Το έχει ξανακάνει σε αυτή τη χώρα δύο φορές, με την ίδια συνταγή. Με τη ριζοσπαστική γλώσσα του Ανδρέα Παπανδρέου, που κράτησε το αριστερό τοίχωμα για μια δεκαετία και κατέληξε, με δικά του λόγια, από το επιθυμητό στο εφικτό. Και με τον Τσίπρα, που πήρε «έναν νόμο, ένα άρθρο» για την κατάργηση των μνημονίων και το κατέληξε στο τρίτο. Η Πρεσβεία η αν θέλετε Πρεσβείες, χρειάζονται μόνο να τον αφήσει να είναι διαφορετικός, να λέει γενοκτονία, να λέει 1%, να λέει ΕΛ.Α.Σ., ώστε ο θυμός που θα έφευγε από το δοχείο να βρίσκει τοίχωμα και να μένει μέσα. Το τοίχωμα που εγκλωβίζει τον κοινωνικό ριζοσπαστισμό, που υπόκωφα διατρέχει την Ελληνική κοινωνία μέσα στα ελεγχόμενα τοιχώματα. Να μην τα διαρρήξει.

Η εικόνα των τοιχωμάτων έχει και κοινωνιολογική βάση, και τη δίνει πάλι ο Κονδύλης. Η αυτονομία του κομματικού παιγνιδιού στην Ελλάδα, γράφει, κάνει τις ιδεολογικές αντιθέσεις δευτερεύουσες ή απλώς προσχηματικές. Στο ιδεολογικό φάσμα ένας πολιτικός καταλαμβάνει ορισμένη θέση επειδή όλες οι υπόλοιπες είναι κατειλημμένες, και είναι πρόθυμος να την εγκαταλείψει αν κενωθεί κάποια άλλη. Οι θέσεις υπάρχουν πριν από τους ανθρώπους που τις παίρνουν, όπως τα τοιχώματα υπάρχουν πριν από το υγρό. Ο Τσίπρας του 2026 καταλαμβάνει τη θέση που κενώθηκε όταν την εγκατέλειψε ο Τσίπρας του 2015.

Άρα το κείμενο δεν έχει χρίσμα. Είναι γραμμένο έτσι ώστε να μη χρειάζεται. Δεν αγγίζει τίποτα που θα έκανε κάποιον από τους μεγάλους να σηκώσει το τηλέφωνο, και λέει τη λέξη γενοκτονία για να κρατήσει το ακροατήριο που ήρθε να ακούσει Αριστερά. Είναι σχεδιασμένο ως αποδεκτό από κάθε γωνία του θόλου και ταυτόχρονα ως διαφορετικό από κάθε άλλη γωνία του. Το χρίσμα χρειάζεται συνωμότες. Η συσχέτιση δουλεύει μόνη της, και η διαφορά είναι μέρος του σχεδίου, όχι απόδειξη εναντίον του.

Η κρίση, λοιπόν, όπως ζητήθηκε.

Ένα λεξικό όπου κάθε πράγμα έχει καινούργιο όνομα και κανένα πράγμα δεν έχει χέρι. Δεκαπέντε θεσμοί χτισμένοι πάνω σε τρεις απουσίες, εργαλείο, υποκείμενο, σχέδιο, με το τρίτο να ονομάζεται δυνατά για να μην ακουστούν τα δύο πρώτα. Ένα ταμείο που χρηματοδοτείται από την πόρτα που λέει ότι κλείνει. Παραγωγή χωρίς χέρια σε χώρα που γερνά. Ένας χάρτης όπου κάθε τόπος έχει λειτουργία και κανένας τόπος δεν έχει βούληση. Και μια σιωπή που περιγράφει κάθε δωμάτιο του σπιτιού και δεν λέει ποτέ ποιος κρατά τα κλειδιά. Ο Καστοριάδης ονόμαζε ετερονομία την κατάσταση μιας κοινωνίας που παίρνει τον νόμο της απ’ έξω και δεν το λέει. Η ομιλία της Θεσσαλονίκης είναι ετερόνομη με τον πιο καθαρό τρόπο, γιατί είναι ειλικρινής σε κάθε λεπτομέρεια εκτός από την προέλευσή της.

Και κάτι τελευταίο, γιατί δεν μας επιτρέπεται πια η αφέλεια. Ο άνθρωπος που έγραψε την Ιθάκη, δηλαδή που βάφτισε επιστροφή στην πατρίδα ένα κείμενο με την ενισχυμένη εποπτεία να τρέχει από την επομένη, στέκεται οκτώ χρόνια μετά στη Θεσσαλονίκη και ξαναβαφτίζεται ως η αριστερή πρόταση. Η Ιθάκη ήταν η πρώτη βάφτιση, το ομηρικό όνομα πάνω σε έναν κατάλογο συμβιβασμών. Η ΕΛ.Α.Σ. είναι η δεύτερη, το αντάρτικο όνομα πάνω σε έναν κατάλογο θεσμών. Ανάμεσα στις δύο ο άνθρωπος έμεινε ο ίδιος, ίδιοι οι συμβιβασμοί, ίδιος ο σχεδιασμός που, όπως έδειξε ο θόλος, δεν γράφτηκε στην Αθήνα. Όποιος έχει διαβάσει την πρώτη βάφτιση δεν έχει δικαίωμα να πιστέψει τη δεύτερη.

Η Κενοκρατία δεν διορθώνεται με καλύτερη Κενοκρατία. Το κενό, όταν γεμίζει, γεμίζει με πρόσωπο ή με πλατεία, τρίτος τρόπος δεν υπάρχει. Η ομιλία δεν προσφέρει ούτε το ένα ούτε το άλλο. Προσφέρει διαδικασία, και ζητά να κριθεί γι’ αυτήν. Κρίθηκε.

* Ο Αλέξανδρος Τσίγγος είναι τηλεοπτικός και ραδιοφωνικός παραγωγός και αρθρογράφος και αναλυτής σε διάφορα ενημερωτικά sites και εφημερίδες.

"documentonews"