Παράξενη εβδομάδα για το Άγιον Όρος...

Manos Lambrakis Παράξενη εβδομάδα για το Άγιον Όρος. Από τη μια, η El País το ανακαλύπτει ως «φέουδο» μοναχών και η Λίνα Γκάλβεζ θέτει ζήτημ...

Manos Lambrakis
Παράξενη εβδομάδα για το Άγιον Όρος.
Από τη μια, η El País το ανακαλύπτει ως «φέουδο» μοναχών και η Λίνα Γκάλβεζ θέτει ζήτημα ευρωπαϊκής χρηματοδότησης εξαιτίας του αβάτου. Από την άλλη, ο Αλέξης Τσίπρας ανεβαίνει στη Σιμωνόπετρα και ανακαλύπτει εκεί «το βαθύτερο νόημα της ανθρώπινης ύπαρξης». Δύο βλέμματα φαινομενικά αντίθετα. Και όμως, πίσω τους διακρίνεται η ίδια νεωτερική απαίτηση: ο Άθως να γίνει χρήσιμος. Κάπου, κάπως, σε κάποιον.

Η ευρωπαϊκή ανάγνωση είναι σχεδόν υποδειγματική στην αμηχανία της. Ένας ασκητικός κανόνας αιώνων μεταγράφεται στο λεξιλόγιο της «ακαθαρσίας», ώστε κατόπιν να δικαστεί ευκολότερα ως έμφυλη διάκριση. Βέβαια εδώ δεν έχουμε απλώς διαφωνία. Έχουμε πρόβλημα ερμηνευτικής κυριαρχίας.

 Ο σύγχρονος θεσμικός λόγος δυσκολεύεται να δεχθεί ότι μπορεί να συναντήσει μια μορφή ζωής που δεν συγκροτήθηκε από τις δικές του κατηγορίες και δεν αισθάνεται υποχρεωμένη να μεταφράσει ολόκληρη την ύπαρξή της σε δικαίωμα πρόσβασης.
Έτσι εμφανίζεται και το χρήμα. Όταν δεν μπορείς να καταργήσεις εύκολα μια εξαίρεση, εξετάζεις αν δικαιούσαι τουλάχιστον να τη χρηματοδοτείς.
Η επιδότηση αποκτά ξαφνικά μεταφυσικές αρμοδιότητες.
Και τότε έρχεται η ελληνική πολιτική, περισσότερο εξοικειωμένη με τα μυστήρια της εικόνας παρά με εκείνα της Εκκλησίας. Ο Αλέξης Τσίπρας στη Σιμωνόπετρα, το Αιγαίο χαμηλά, οι πέτρες, τα ράσα, ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου, ο Άδης, η ανθρώπινη ύπαρξη. Σχεδόν άψογη εικονογραφία.
Δεν χρειάζεται να γνωρίζουμε τι πίστεψε εκείνη τη στιγμή ο άνθρωπος. Μας αφορά όμως τι αποφάσισε να δείξει ο πολιτικός. Γιατί στη σύγχρονη πολιτική η εικόνα δεν συνοδεύει απλώς το γεγονός.
Το παράγει.
Και εδώ αρχίζει το ενδιαφέρον ερώτημα της επιλεκτικής ορατότητας.
Η ιδιωτική ζωή ενός πολιτικού δικαιούται απολύτως τη σιωπή της, ακόμη και στις βαθύτερες οικογενειακές στιγμές πένθους, αποχωρισμού, θανάτου.
Ακριβώς γι’ αυτό αποκτά πολιτική σημασία η αντίστροφη επιλογή: πότε μια προσωπική στιγμή εγκαταλείπει την ιδιωτικότητα, αποκτά φωτογραφίες, λεζάντα, δημοσιότητα και συμβολικό περιεχόμενο.
Δεν χρειάζεται να εφεύρουμε προθέσεις.
Η ίδια η επιλογή της δημοσιοποίησης αρκεί ως αντικείμενο πολιτικής ανάγνωσης.
Άλλωστε η πολιτική επικοινωνία γνωρίζει κάτι που η θεολογία έμαθε πολύ παλαιότερα: τα σύμβολα προηγούνται των εξηγήσεων.
Μια Σιμωνόπετρα μπορεί να πει περισσότερα από δέκα συνεντεύξεις.
Το μοναστήρι προσφέρει ιστορικό βάθος, ελληνικότητα χωρίς κραυγή, πνευματικότητα χωρίς κατήχηση, παράδοση χωρίς υποχρεωτική ομολογία πίστεως.
Ένα εξαιρετικά πυκνό συμβολικό κεφάλαιο. Και σε εποχές πολιτικής ανασύνταξης, κανένα συμβολικό κεφάλαιο δεν παραμένει εντελώς αθώο επειδή φωτογραφήθηκε ως «ιδιωτική επίσκεψη».
Η ευρωπαϊκή κανονιστικότητα κοιτάζει τον Άθω και βλέπει μια ανυπάκουη εξαίρεση.
Η ελληνική πολιτική κοιτάζει τον ίδιο Άθω και βλέπει ένα τεράστιο απόθεμα συμβολικού βάθους.
Η πρώτη ρωτά πόσο ακόμη θα τον χρηματοδοτεί. Η δεύτερη ανακαλύπτει πόσο ακόμη μπορεί να δανειστεί από την αύρα του. Καθεμία με το νόμισμά της.
Κι όμως, ο μοναχισμός αρχίζει ακριβώς εκεί όπου τελειώνει αυτή η λογιστική. Αποταγή σημαίνει παραίτηση από τη χρησιμότητα του κόσμου, όχι περιφρόνησή του. Άσκηση σημαίνει όριο στην επιθυμία, όχι μίσος προς εκείνον που μένει έξω. Και το άβατο, είτε συμφωνεί κανείς είτε διαφωνεί μαζί του, δεν μπορεί θεολογικά να ερμηνευθεί ως θεωρία γυναικείας «ακαθαρσίας» χωρίς να παραμορφωθεί η ίδια η μοναστική του γενεαλογία.
Η Θεοτόκος, άλλωστε, βρίσκεται στο κέντρο της αγιορείτικης παράδοσης. Μερικές αντιφάσεις που κατασκευάζει ο σύγχρονος λόγος καταρρέουν μόλις πλησιάσει κανείς λίγο περισσότερο το αντικείμενό του.
Το Άγιον Όρος, επομένως, δεν χρειάζεται ούτε να εξαγνιστεί από τις Βρυξέλλες ούτε να μετατραπεί σε φωτογραφικό εξομολογητήριο της ελληνικής πολιτικής.
Χρειάζεται πρωτίστως να επιτραπεί η ακατανόητη, για την εποχή μας, δυνατότητα να παραμένει ένας τόπος που δεν προσφέρεται ολόκληρος.
Που θέτει όρια.
Που δεν θεωρεί αυτονόητο ότι κάθε επιθυμία πρόσβασης γεννά αυτομάτως δικαίωμα κατοχής του νοήματος.
Η πραγματική ειρωνεία των ημερών δεν βρίσκεται ούτε στο άβατο ούτε στον δηλωμένο άθεο που μιλά για την ανθρώπινη ύπαρξη.
Βρίσκεται αλλού.
Ένας τόπος θεμελιωμένος στην αποταγή βρίσκεται ξαφνικά περικυκλωμένος από ανθρώπους που τον χρειάζονται για κάτι:
άλλοι για να αποδείξουν την πρόοδο, άλλοι για να διαχειριστούν την παράδοση, άλλοι για να κατασκευάσουν πολιτική σημειολογία.
Και μέσα στη νύχτα, όταν κλείσουν οι οθόνες και τελειώσουν οι αναρτήσεις, οι μοναχοί θα σηκωθούν πάλι για τον Όρθρο.
Εκεί αρχίζει το μόνο μέρος αυτής της ιστορίας που δεν ζητά κοινό.