Τεχνητά νησιά στο Αιγαίο συζητούν στην Άγκυρα!

Μια ιδέα που μπορεί να ακούγεται υπερβολική, αλλά έχει συγκεκριμένες στρατηγικές προεκτάσεις, επανέρχεται στην τουρκική αρθρογραφία: η κατασ...

Μια ιδέα που μπορεί να ακούγεται υπερβολική, αλλά έχει συγκεκριμένες στρατηγικές προεκτάσεις, επανέρχεται στην τουρκική αρθρογραφία: η κατασκευή τεχνητών νησιών και υπεράκτιων πλατφορμών στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, με αναφορές ακόμη και στις θαλάσσιες περιοχές γύρω από τη Χίο και το Καστελόριζο.

Μέχρι στιγμής, δεν έχει εντοπιστεί επίσημη εξαγγελία ή συγκεκριμένο πρόγραμμα υλοποίησης. Αυτό, ωστόσο, δεν καθιστά τη συζήτηση αδιάφορη. Στην πολιτική επικοινωνία, ιδέες που εξετάζονται σε κυβερνητικούς κύκλους μπορούν να εμφανίζονται αρχικά ως προτάσεις αρθρογράφων ή αναλυτών, δοκιμάζοντας αντιδράσεις και προετοιμάζοντας το έδαφος. Δεν υπάρχει τεκμηρίωση ότι αυτό συμβαίνει στη συγκεκριμένη περίπτωση, αλλά η πιθανότητα εξηγεί γιατί τέτοιες παρεμβάσεις αξίζουν προσεκτική παρακολούθηση.
Το ενδιαφέρον βρίσκεται κυρίως στο τι θα μπορούσαν να προσφέρουν αυτές οι κατασκευές. Μια τεχνητή έκταση στη θάλασσα δεν αποκτά τα δικαιώματα ενός φυσικού νησιού, μπορεί όμως να φιλοξενεί υποδομές και να εξασφαλίζει μόνιμη παρουσία σε ένα ευαίσθητο σημείο. Εδώ βρίσκεται η ουσιαστική διάκριση ανάμεσα στη δημιουργία νόμιμων θαλάσσιων δικαιωμάτων και στην ενίσχυση της παρουσίας στο πεδίο.
Από τις πολιτικές πλατφόρμες στο κινεζικό παράδειγμα
Η νεότερη σχετική παρέμβαση δημοσιεύτηκε στη Star στις 29 Σεπτεμβρίου, από τον Λεβέντ Ερσίν Οραλλί, με τίτλο «Στρατηγικές προτάσεις για την Τουρκία στο Αιγαίο – Ι».
Ο αρθρογράφος προτείνει τεχνητά νησιά και θαλάσσιες πλατφόρμες για λιμενική υποστήριξη, αλιεία, επιστημονική έρευνα, παρακολούθηση της ναυσιπλοΐας και έρευνα και διάσωση, αναφέροντας τη Χίο και το Καστελόριζο. Θέτει, πάντως, σαφή περιορισμό: τα έργα να αναπτυχθούν εντός της υφιστάμενης νόμιμης δικαιοδοσίας της Τουρκίας, χωρίς αλλαγή του καθεστώτος των ελληνικών νησιών ή δημιουργία δικαιωμάτων σε ελληνικές θαλάσσιες περιοχές.
Η αναφορά στη «νόμιμη δικαιοδοσία» δεν απαντά από μόνη της στο κρίσιμο ερώτημα πού ακριβώς θα κατασκευάζονταν τέτοιες εγκαταστάσεις, καθώς το συγκεκριμένο δημοσίευμα δεν παρουσιάζει χωροθετημένο έργο.
Πολύ πιο επιθετική ήταν η προσέγγιση του Μουράτ Μπαρντακτσί στη Habertürk, στις 18 Σεπτεμβρίου. Πρότεινε κατασκευή τεχνητών νησιών γύρω από το Καστελόριζο και σε περιοχές του Αιγαίου που χαρακτήριζε «αμφισβητούμενες», επικαλούμενος την Κίνα. Έφτασε μάλιστα να προτείνει τη ρύπανση της θάλασσας γύρω από το Καστελόριζο ως μέσο πίεσης.
Οι δύο παρεμβάσεις έχουν διαφορετικό περιεχόμενο και ύφος, ενώ καμία δεν συνιστά απόδειξη κυβερνητικής απόφασης.
Τι είναι τα τεχνητά νησιά και ποια χρησιμότητα έχουν
Τα τεχνητά νησιά είναι εκτάσεις ξηράς που δημιουργούνται μέσα στη θάλασσα με επιχωματώσεις, συνήθως με μεγάλες ποσότητες άμμου και άλλων υλικών. Χρειάζονται σταθεροποίηση του εδάφους και έργα προστασίας από τον κυματισμό, ώστε να μπορούν να υποστηρίξουν κτίρια και εγκαταστάσεις.
Οι υπεράκτιες πλατφόρμες αποτελούν διαφορετική τεχνική λύση, καθώς παρέχουν χώρο για υποδομές χωρίς να απαιτούν απαραίτητα τη δημιουργία ολόκληρης έκτασης ξηράς.
Η κατασκευή τέτοιων έργων δεν είναι απλή υπόθεση. Το βάθος, η σύσταση του βυθού, οι θαλάσσιες συνθήκες και οι απαιτήσεις λειτουργίας καθορίζουν την τεχνική εφικτότητα και το κόστος τους. Χωρίς συγκεκριμένη θέση και μελέτη, δεν μπορεί να αξιολογηθεί πόσο ρεαλιστική είναι μια γενική πρόταση για το Αιγαίο.
Η στρατηγική χρησιμότητα, ωστόσο, είναι κατανοητή: εγκαταστάσεις επικοινωνιών, αισθητήρες και υποδομές ανεφοδιασμού μπορούν να υποστηρίζουν συνεχή δραστηριότητα μακριά από την ακτή. Ένα πλοίο μετακινείται ή αποχωρεί, ενώ μια μόνιμη κατασκευή παραμένει και δημιουργεί γύρω της ανάγκες υποστήριξης και επιτήρησης.
Αν επιχειρούνταν έργο σε περιοχή με αντικρουόμενες αξιώσεις δικαιοδοσίας, η εγκατάστασή του θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρή κρίση, ακόμη και αν παρουσιαζόταν ως πολιτική ή ερευνητική υποδομή.
Γιατί δεν δημιουργούν ΑΟΖ και χωρικά ύδατα
Η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας διακρίνει τα τεχνητά νησιά από τα φυσικά. Το άρθρο 60 ορίζει ότι:Δεν έχουν το καθεστώς φυσικών νησιών.
Δεν διαθέτουν δικά τους χωρικά ύδατα και δεν δημιουργούν δική τους ΑΟΖ ή υφαλοκρηπίδα.
Η παρουσία τους δεν επηρεάζει την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να περιβάλλονται από ζώνη ασφαλείας, κατά κανόνα έως 500 μέτρα, η οποία δεν αποτελεί χωρική θάλασσα.
Παράλληλα, το δικαίωμα κατασκευής προϋποθέτει την αντίστοιχη δικαιοδοσία. Η εγκατάσταση μιας κατασκευής δεν αρκεί για να αποκτήσει ένα κράτος δικαιώματα στη θαλάσσια περιοχή όπου την τοποθετεί.
Ούτε το κινεζικό παράδειγμα αποτελεί νομική δικαίωση αυτής της πρακτικής. Η διαιτητική απόφαση του 2016 για τη Νότια Σινική Θάλασσα εξέτασε τους σχηματισμούς στη φυσική τους κατάσταση, χωρίς να θεωρήσει ότι οι επιχωματώσεις και οι εγκαταστάσεις τους αναβαθμίζουν αυτομάτως σε νησιά με μεγαλύτερα θαλάσσια δικαιώματα.
Επομένως, η τουρκική συζήτηση έχει ενδιαφέρον ως πιθανή κατεύθυνση στρατηγικής και ως ένδειξη των ιδεών που κυκλοφορούν στη δημόσια σφαίρα. Το καθοριστικό επόμενο βήμα θα ήταν η εμφάνιση συγκεκριμένων θέσεων, μελετών, χρηματοδότησης ή επίσημων αποφάσεων, που θα μετέτρεπαν την αρθρογραφική πρόταση σε πραγματικό σχεδιασμό.