Μνήμες Ιστορίας στην αρχοντική Σιάτιστα

της Αναστασίας Αμοιριδου Τα θαυμαστά αρχοντικά της Σιάτιστας εντυπωσιάζουν τον επισκέπτη, αποτελώντας αδιάψευστους μάρτυρες τ...

της Αναστασίας Αμοιριδου

Τα θαυμαστά αρχοντικά της Σιάτιστας εντυπωσιάζουν τον επισκέπτη, αποτελώντας αδιάψευστους μάρτυρες των ημερών της ακμής που έζησε, ενώ καθώς κανείς περιδιαβαίνει τα
σοκάκια της αρχίζει να καταλαβαίνει ότι βρίσκεται σε έναν τόπο με πλούσια Ιστορία.

Το όμορφο χωριό του νομού Κοζάνης είναι χτισμένο σε υψόμετρο περίπου 950 μέτρων, στο βουνό Βέλια, που αποτελεί προέκταση της οροσειράς του Σινιάτσικου ή Ασκίου όρους, πίσω του προβάλλει η κορυφή του όρους Βούρινος, με το καταφύγιο και την καταπληκτική θέα, ενώ στα δυτικά, σε απόσταση 5 χιλιομέτρων, κυλάει ο Αλιάκμονας.

Χωρίζεται σε δύο οικισμούς, τη Γεράνεια, που είναι ο παλαιότερος, και τη Χώρα, η οποία χτίστηκε αργότερα. Κάποιοι μάλιστα λένε ότι και το όνομα της Σιάτιστας προέρχεται ακριβώς από αυτήν την ιδιομορφία και από σλαβική λέξη που σημαίνει «χωρισμένη στα δύο».
Αλλη μια ονομασία που της είχε δοθεί είναι ο χαρακτηρισμός «φλωροχώρι», από τα φλουριά που φορούσαν οι Σιατιστινές, ένδειξη του πλούτου που υπήρχε στην περιοχή, καθώς το 18ο και το 19ο αιώνα χάρη στην εμπορική δραστηριότητα των κατοίκων το χωριό γνώρισε μέρες ακμής και ανάπτυξης.

Σπουδαία αρχοντικά
Τις ημέρες της ευημερίας που γνώρισε η Σιάτιστα μαρτυρούν τα δεκάδες πλούσια διακοσμημένα αρχοντικά της, κάποια από τα οποία είναι ανοιχτά στο κοινό. Οπως ισχύει στις περισσότερες περιπτώσεις αξιόλογων δειγμάτων αρχιτεκτονικής, οι κατασκευαστές είναι άξιοι μάστορες από την Ηπειρο και τη Μακεδονία. Πρόκειται για πέτρινα διώροφα με εσωτερική αυλή, τα οποία ξεχωρίζουν για τον πλούσιο διάκοσμό τους, με βιτρό και τοιχογραφίες. Θα δείτε το αρχοντικό της Πούλκως στη Γεράνεια, που όμως προς το παρόν δεν είναι επισκέψιμο για λόγους συντήρησης, όπως και αυτά των Νεραντζόπουλου, Κανατσιούλη-Χατζημιχαήλ, ενώ του Μανούση, στη Χώρα, είναι ανοιχτό για το κοινό. Το ανακαινισμένο αρχοντικό Δίτσιου λειτουργεί ως ξενώνας, ενώ θα εντυπωσιαστείτε από το Λαογραφικό Μουσείο που λειτουργεί στο αρχοντικό Δόλγκηρα.

Οι εκκλησίες
Στο μεταβυζαντινό ναό της Αγίας Παρασκευής, που είναι ο παλιότερος και χτίστηκε το 1677, θα θαυμάσετε το επίχρυσο ξυλόγλυπτο τέμπλο και υπέροχες τοιχογραφίες. Χαρακτηριστικός είναι και ο επιτάφιος της εκκλησίας, έργο του 1741, με ζωγραφική και στις δυο όψεις του ξύλου, ενώ στο νάρθηκα του γυναικωνίτη ανάμεσα στους αγίους υπάρχουν οι μορφές αρχαίων σοφών. Θα δείτε ακόμη τους ναούς του Αγίου Μηνά, του Προφήτη Ηλία, του Αγίου Γεωργίου, του Αγίου Νικάνορα, του Αγίου Χριστοφόρου και βέβαια τους δύο ενοριακούς, του Αγίου Νικολάου και του Αγίου Δημητρίου, με τα πανύψηλα καμπαναριά.

Πλούσια Ιστορία
Σημαντική είναι όμως και η ιστορία της, από τα χρόνια πριν από την επανάσταση του '21 έως και το Μακεδονικό Αγώνα. Από τη Σιάτιστα κατάγονταν και οι αδερφοί Μαρκίδες Πούλιου, που εξέδωσαν την πρώτη ελληνική εφημερίδα στη Βιέννη και στα τυπογραφεία τους τυπώθηκε η «Χάρτα» και ο «Θούριος» του Ρήγα Φεραίου. Το 1718 ιδρύθηκε το «Φροντιστήριον Ελληνικών Μαθημάτων» και το 1816 η «Ελληνική Σχολή», στην οποία ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών Θεόδωρος Μανούσης πρόσφερε 5.000 τόμους βιβλίων, δημιουργώντας τη «Μανούσειο Βιβλιοθήκη». Παρότι κάποια χειρόγραφα καταστράφηκαν όταν την έκαψε ο πασάς του Μοναστηρίου, σήμερα φιλοξενεί σπάνιες εκδόσεις από το 16ο αιώνα και εξής και στεγάζεται στο Κουκουλίδειο Πνευματικό Κέντρο.

Τα μουσεία
Το Λαογραφικό Μουσείο, στο αρχοντικό Δόλγκηρα, που ανακαινίστηκε από το Μορφωτικό Πολιτιστικό Σύλλογο Μαρκίδες Πούλιου, εγκαινιάστηκε το 2003 και φιλοξενεί αντικείμενα ηλικίας διακοσίων και πλέον χρόνων. Στο εσωτερικό του κτιρίου, που χτίστηκε γύρω στο 1730, θα σας εντυπωσιάσει ο ζωγραφικός διάκοσμος, που φιλοτεχνήθηκε από ζωγράφους που έφερε από την Κωνσταντινούπολη ο ιδιοκτήτης το 1840. Αλλο ένα πολύ ενδιαφέρον μουσείο, που αξίζει να επισκεφτείτε, είναι το Παλαιοντολογικό, στο οποίο θα δείτε απολιθώματα γαστερόποδων και οστά ρινόκερου και μαμούθ, ενώ το Βοτανικό Μουσείο, δυστυχώς, προς το παρόν δε λειτουργεί.
Κέντρο Πληροφόρησης
Στην πλατεία της Χώρας θα βρείτε το Κέντρο Πληροφόρησης της Δημοτικής Επιχείρησης Πολιτισμού, Περιβάλλοντος, Τουρισμού και Αθλητισμού Σιάτιστας (τηλ. 24650 22254), από το οποίο θα πάρετε ενημερωτικό υλικό και χρήσιμες πληροφορίες για τα αξιοθέατα που μπορείτε να επισκεφτείτε αλλά και για τους ξενώνες και τις ταβέρνες που λειτουργούν. Οι υπεύθυνες του Κέντρου, Ζωή Ράμμου και Τάνια Τζιούκαλια, θα σας ενημερώσουν αλλά και θα σας ξεναγήσουν στα σημεία ενδιαφέροντος της περιοχής, για να αξιοποιήσετε με τον καλύτερο τρόπο το χρόνο σας.

Τοπικά προϊόντα
Για δύο πράγματα είναι διάσημη η Σιάτιστα: τα είδη από γούνα και δέρμα, που έφεραν πλούτο και ευημερία στους κατοίκους της, και το ηλιαστό κρασί με τη χαρακτηριστική γλυκιά γεύση, το οποίο φτιάχνεται από μαύρα μοσχοστάφυλα που μένουν στον ήλιο μέχρι και δυο μήνες. Αρωματικό και καλής ποιότητας είναι και το τσίπουρο που παράγουν οι τοπικοί αμπελουργοί, κάποιοι από τους οποίους θα σας ανοίξουν τα κελάρια τους, για να μάθετε περισσότερα για το βιολογικό κρασί τους.
Στις ταβέρνες του χωριού μπορείτε να γευτείτε, εκτός από πρόβειο κρέας και σαρμάδες με λάχανο τουρσί, πολύ ωραίες παραδοσιακές πίτες, συνταγές με μανιτάρια, αλλά και τα παραδοσιακά γλυκά της Σιάτιστας, τα σαλιάρια, που κάποτε προσφέρονταν κυρίως σε αρραβώνες.

Πώς θα πάτε
Με την Εγνατία οδό η πρόσβαση στη Σιάτιστα είναι εξαιρετικά εύκολη. Απέχει 145 χλμ. από τη Θεσσαλονίκη, τα οποία θα διανύσετε σε μόλις 1 ώρα και 15 λεπτά. Στα Γρεβενά, τα οποία μπορείτε να επισκεφτείτε αφού θα βρίσκεστε στην περιοχή, θα μεταβείτε σε 15 λεπτά, ενώ ακόμη μια επιλογή είναι η Κοζάνη, σε απόσταση 28 χιλιομέτρων, αλλά και η λίμνη Πολυφύτου.

agelioforos.gr