Ο Τσίπρας στο ντιβάνι της βιτρίνας...

Dimitris Tsirkas Σήμερα κυκλοφορεί το πολυαναμενόμενο βιβλίο του Αλέξη Τσίπρα. Η Ιθάκη διεκδικεί την αναδρομική νομιμοποίηση μιας ολόκληρης ...

Dimitris Tsirkas
Σήμερα κυκλοφορεί το πολυαναμενόμενο βιβλίο του Αλέξη Τσίπρα.
Η Ιθάκη διεκδικεί την αναδρομική νομιμοποίηση μιας ολόκληρης πορείας:
από την πρώτη φορά Αριστερά, το δημοψήφισμα και τη μνημονιακή συνθηκολόγηση, μέχρι τις απανωτές ήττες και την αμήχανη έξοδο το 2023.
Ψυχαναλυτικά το βιβλίο παραπέμπει σε μια ιδιότυπη εργασία του πένθους για την απώλεια της εξουσίας και της ιστορικής ευκαιρίας, αλλά και της σχέσης του με τους ψηφοφόρους που έχει πληγεί.
Ταυτόχρονα, λειτουργεί και ως αφετηρία επανόδου του Τσίπρα στην κεντρική πολιτική σκηνή, καταθέτοντας τη δική του αυτοδικαιωτική αφήγηση για τα γεγονότα.
Ωστόσο, όπως στην ψυχανάλυση, έτσι και στην πολιτική, το απωθημένο έχει την τάση να επιστρέφει.
Στην προκειμένη ξεπροβάλλει μέσα από αυτή την τυχαία (?) επιλογή ενός βιβλιοπώλη στο Παγκράτι να τοποθετήσει το βιβλίο του Τσίπρα δίπλα σε μια μελέτη για τις μανίες και τις φοβίες.
Πριν, λοιπόν, φτάσουμε στην Ιθάκη, μήπως να σταθούμε λίγο στη διάγνωση;
Και η διάγνωση βρίσκεται στον τίτλο του βιβλίου δεξιά – η περίοδος 2015 – 2019 παραπέμπει σε ένα μανιοκαταθλιπτικό επεισόδιο σε εθνική κλίμακα.
Πρώτα η μανιακή φάση όπου όλα φαντάζουν δυνατά – σκίζουμε τα μνημόνια, αλλάζουμε την Ευρώπη.
Ύστερα, ο φοβικός ρεαλισμός – φόβος μη χάσουμε το ευρώ, μην μας απομονώσουν οι αγορές, μην καταρρεύσουμε.
Μετά ξανά μανία – δημοψήφισμα, το ΌΧΙ κερδίζει με 61,3%, η ελπίδα αναζωπυρώνεται.
Για να φτάσουμε αμέσως μετά στο καταθλιπτικό τέλος - τη συνθηκολόγηση και τρίτο μνημόνιο που ανοίγει τον δρόμο για νέες φοβίες – να πιάσουμε τους στόχους των δανειστών, να κλείσει η εκάστοτε αξιολόγηση.
Ψυχαναλυτικά, η μανία είναι ο ένας πόλος της μανιοκατάθλιψης - από την αίσθηση πλήρους ανημπόριας (κατάθλιψη), σε ένα ξέσπασμα ευφορίας και παντοδυναμίας, όπου όλα είναι δυνατά.
Είναι σαν ο Άλλος (ο Νόμος) να έχει πάψει να βάζει φραγμούς και το υποκείμενο περνά σε κατάσταση υπεραπόλαυσης όπου το σώμα δεν γνωρίζει όρια, δεν σταματά, δεν ξεκουράζεται.
Η μανία αντιπροσωπεύει τη διαγραφή της έλλειψης μέσα από μια βίαιη εκφόρτιση, η οποία, ωστόσο, δεν κρατά για πολύ.
Όσοι έζησαν τις ημέρες του δημοψηφίσματος, από την προκήρυξή του, μέχρι την τεράστια συγκέντρωση του ΟΧΙ και το εντυπωσιακό αποτέλεσμα, καταλαβαίνουν πολύ καλά.
Η φοβία, αντιθέτως, λειτουργεί ως μετατόπιση του διάχυτου άγχους (του ευνουχισμού, της τιμωρίας, της απώλειας της αγάπης κλπ.).
Είναι μια απόπειρα να δώσουμε όνομα και μορφή στο άγνωστο. Το υποκείμενο μετατοπίζει το άγχος στο φοβικό) αντικείμενο – δεν φοβάμαι το ακατανόητο αλλά αυτό το συγκεκριμένο αντικείμενο.
Λειτουργεί, δηλαδή, ως συμβιβασμός: δεν επιλύει το άγχος, αλλά το δεσμεύει σε ένα αντικείμενο ώστε ο άνθρωπος να μπορεί να συνεχίσει να ζει, έστω μέσα σε ένα πλαίσιο περιορισμών και αποφυγών.
Το φοβικό αντικείμενο δρα ταυτόχρονα ως προστασία και απειλή – προστατεύει γιατί συγκεντρώνει πάνω του το άγχος, απειλεί γιατί αν εμφανιστεί, το υποκείμενο παραλύει από τον φόβο.
Η έξοδος από το ευρώ ήταν το κατεξοχήν φοβικό αντικείμενο εκείνης της περιόδου, συνοδευόμενο από άλλα μικρότερα, όπως οι διαδοχικές αξιολογήσεις της τρόικας που προκαλούσαν πανικό σε κυβερνώντες και κυβερνούμενους.
Ο Αλέξης Τσίπρας, με την Ιθάκη του, επιστρέφει σαν άλλος Οδυσσέας να μας εξηγήσει γιατί τελικά όλα έγιναν όπως έπρεπε.
Το διπλανό βιβλίο, όμως, μας υπενθυμίζει ότι το υποκείμενο δεν είναι μόνο όσα αφηγείται το ίδιο για τον εαυτό του, αλλά και όσα αποκαλύπτουν τα συμπτώματά του.
Ο βιβλιοπώλης, σαν άθελος ψυχαναλυτής, βάζει τον Τσίπρα στο ντιβάνι της βιτρίνας.
Από τη μία η ηρωική αφήγηση (Ιθάκη), από την άλλη, η κλινική υπενθύμιση ότι το συλλογικό σώμα έζησε διαδοχικά μανίες (σωτηριολογικές υποσχέσεις, εκρήξεις οργής και ελπίδας) και φοβίες (έξοδος από το ευρώ, κατάρρευση).
Για να οδηγηθεί τελικά στη μνημονιακή και στη συνέχεια, στη μητσοτακική κατάθλιψη.
Αλλά τα μηνύματα δεν εξαντλούνται στο παρελθόν, αφορούν και το μέλλον.
Ο ίδιος ο Τσίπρας λειτούργησε και λειτουργεί για κάποιους ως φοβικό αντικείμενο (ο λαϊκιστής που έκλεισε τις τράπεζες και απείλησε να μας ρίξει στα βράχια). Και τώρα απειλεί να επιστρέψει.
Για άλλους η (μανιακή) ελπίδα για έξοδο από τα μνημόνια και τη λιτότητα και σήμερα, για την απαλλαγή από τον Μητσοτάκη.
Σε όλα αυτά, ο Τσίπρας δεν ήταν ένας ουδέτερος παρατηρητής, αλλά ο κεντρικός πρωταγωνιστής.
Η βιτρίνα λέει στον πρώην πρωθυπουργό - ωραία η Οδύσσειά σου, αλλά μήπως δίπλα στο τσιπρικό έπος να βάλουμε και έναν οδηγό ψυχοπαθολογίας;