ΑΥΤΕΣ ΕΙΝΑΙ οι επιλογές των ΗΠΑ στο Ιράν...

Vangelis Chorafas ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΤΩΝ ΗΠΑ ΣΤΟ ΙΡΑΝ Το ερώτημα εάν η κυβέρνηση Τραμπ θα προχωρήσει πράγματι σε στρατιωτική ενέργεια κατά του Ιράν...

Vangelis Chorafas
ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΤΩΝ ΗΠΑ ΣΤΟ ΙΡΑΝ
Το ερώτημα εάν η κυβέρνηση Τραμπ θα προχωρήσει πράγματι σε στρατιωτική ενέργεια κατά του Ιράν δεν μπορεί να απαντηθεί απλά με ένα «ναι» ή «όχι». Το διαθέσιμο φάσμα επιλογών για τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπως αναδύεται από τα πρόσφατα γεγονότα και τις δηλώσεις, είναι ευρύ αλλά ανορθόδοξο. Αυτό που αναζητούν στην Ουάσιγκτον, είναι μια στρατηγική προσέγγιση που αποφεύγει την κλασική, μεγάλης κλίμακας χερσαία εισβολή, δίνει έμφαση σε μέσα από απόσταση και «σκιώδη» εργαλεία ισχύος, και αξιοποιεί την εσωτερική πίεση στο Ιράν ως μοχλό αλλαγής.
Πρώτον, η επιλογή της άμεσης και μεγάλης κλίμακας χερσαίας εισβολής απορρίπτεται σχεδόν πλήρως. Οι λόγοι είναι τρεις: δημοσιονομικοί, στρατηγικοί και πολιτικοί. Δημοσιονομικά, οι ΗΠΑ, υπό το βάρος υψηλού χρέους και ελλειμμάτων, δύσκολα θα αντέξουν τη δαπανηρή, μακρά δέσμευση, που συνεπάγεται η κατοχή και η σταθεροποίηση μιας μεγάλης χώρας όπως το Ιράν. Στρατηγικά, τα προηγούμενα του Ιράκ και του Αφγανιστάν έδειξαν ότι η χερσαία κατοχή οδηγεί σε μεγάλη άνοδο κόστους, χωρίς σαφή πολιτική νίκη. Πολιτικά, η εικόνα της άτακτης αποχώρησης από το Αφγανιστάν παραμένει νωπή και λειτουργεί αποτρεπτικά, σε κάθε σκέψη για επανάληψη μιας τέτοιας περιπέτειας. Επομένως, η χερσαία επιλογή δεν είναι ρεαλιστικό εργαλείο για επίτευξη αλλαγής καθεστώτος στην Τεχεράνη.
Δεύτερον, στο τραπέζι είναι οι περιορισμένες, στοχευμένες στρατιωτικές ενέργειες από απόσταση. Η λογική εδώ στηρίζεται στην ικανότητα των ΗΠΑ να πλήξουν κρίσιμες υποδομές του Ιράν χωρίς να εκθέσουν μεγάλες δυνάμεις στο έδαφος. Τον Ιούνιο 2025, οι αεροπορικές επιθέσεις εκτελέστηκαν από ευρωπαϊκή κατεύθυνση, υποδηλώνοντας ότι μια μελλοντική επιχείρηση θα προτιμήσει διέλευση από τον Ατλαντικό και επιχειρήσεις από ευρωπαϊκά ορμητήρια. Υπάρχει και επιχειρησιακό σκεπτικό: η χρήση stealth αεροσκαφών και βομβαρδιστικών «μέσα από την Ασία», κοντά στην οπτική και αισθητηριακή εμβέλεια της Κίνας, αυξάνει το ρίσκο εντοπισμού. Άρα, η γεωγραφία της ισχύος υπαγορεύει ότι, εάν γίνουν αεροπορικά πλήγματα, θα προέρχονται κατά προτίμηση από τη Δύση.
Τρίτον, διαγράφεται μια μεγάλη γκάμα «ασύμμετρων» επιλογών χαμηλής ορατότητας: πληροφοριακός πόλεμος, ειδικές επιχειρήσεις, στοχευμένες δολοφονίες, απαγωγές, κυβερνοεπιθέσεις, και παρασκηνιακές πολιτικές συμφωνίες. Αυτό το μωσαϊκό εργαλείων, είναι το πιο πιθανό και οικονομικά διαχειρίσιμο μονοπάτι για την Ουάσιγκτον. Στον πυρήνα βρίσκεται η αξιοποίηση εσωτερικών αντιφάσεων του Ιράν: κοινωνικές αντιπαραθέσεις που «σιγοβράζουν», δυσαρέσκεια, αλλά και η ιστορική κληρονομιά δεσμών με τη Δύση πριν το 1979. Η εκτίμηση είναι ότι υπηρεσίες όπως η CIA και η Μοσάντ, έχουν σχετικά μεγαλύτερο περιθώριο δράσης μέσα στο ιρανικό περιβάλλον, απ’ ό,τι σε εξαιρετικά κλειστά καθεστώτα, όπως η Βόρεια Κορέα. Αυτό μεταφράζεται σε επιχειρήσεις υπονόμευσης, ενίσχυση δικτύων επιρροής, και «χειρουργικές» ενέργειες που διαβρώνουν την κρατική ικανότητα και το ηθικό.
Τέταρτον, η συνεργασία με το Ισραήλ αποτελεί πολλαπλασιαστή ισχύος αλλά και οδηγό κλιμάκωσης. Είναι γνωστή η ιδιαίτερη επιθυμία του Ισραήλ να πλήξει ιρανικούς στόχους, αλλά και οι περιορισμούς του χωρίς αμερικανική στήριξη, σε πληροφορίες και επικοινωνίες. Έτσι, μια πιθανή αρχιτεκτονική δράσης θα ήταν ισραηλινές «χειρουργικές» επιχειρήσεις, συγχρονισμένες με αμερικανική υποστήριξη πληροφοριών/συντονισμού, και, αν χρειαστεί, περιορισμένες αεροπορικές επιχειρήσεις από πλευράς ΗΠΑ. Το ιστορικό επιτυχιών της Μοσάντ εντός Ιράν ενθαρρύνει αυτή τη γραμμή. Ωστόσο, το Ισραήλ θα κάνει ότι μπορεί για να «σύρει» τις ΗΠΑ σε ευρύτερη εμπλοκή.
Πέμπτο, οι ΗΠΑ μπορούν να επιδιώξουν πολιτικά αποτελέσματα μέσω παρασκηνιακών συνεννοήσεων και ανταλλαγμάτων με περιφερειακούς παίκτες. Σημαντικές εξελίξεις στη Συρία και στη Βενεζουέλα διαμεσολαβήθηκαν από «αόρατες» επαφές μεταξύ διαφόρων δυνάμεων. Αν αυτή η ανάγνωση ισχύει, τότε μια αμερικανική στρατηγική στο ιρανικό μέτωπο μπορεί να αναζητήσει διαπραγματευτικούς κόμβους: ανταλλάγματα σε άλλα θέατρα, πίεση μέσω κυρώσεων και διεθνούς απομόνωσης, και δέλεαρ σε εσωτερικές ιρανικές ελίτ για μετατοπίσεις ισχύος, χωρίς ανοικτή σύρραξη.
Έκτο, το εργαλείο της αποτροπής μέσω επίδειξης βούλησης και «σοκ» στο διεθνές σύστημα. Οι πρόσφατες αμερικανικές ενέργειες σε άλλα μέτωπα παρουσιάζονται ως μέρος μιας στρατηγικής «παραδειγματισμού»: αν οι ΗΠΑ δείχνουν ότι είναι πρόθυμες να ενεργήσουν μονομερώς και απρόβλεπτα, τότε καλλιεργούν κλίμα δέους και αβεβαιότητας. Στο ιρανικό πλαίσιο, αυτό θα μπορούσε να σημαίνει εντεινόμενη ρητορική, κινήσεις δυνάμεων προς την Ευρώπη, στοχευμένα πλήγματα ή ειδικές επιχειρήσεις, με στόχο να υποσκάψουν την αυτοπεποίθηση της Τεχεράνης και να ενθαρρύνουν εσωτερικές αμφισβητήσεις.
Έβδομο, η αξιοποίηση της ιρανικής εσωτερικής δυναμικής και της ιρανικής διασποράς. Σημαντικό τμήμα περσικού πληθυσμού ζει στις ΗΠΑ και με αυτό υπάρχουν γέφυρες επικοινωνίας, πολιτισμικές και δικτυακές, που μπορούν να λειτουργήσουν ως αγωγοί επιρροής. Σε συνδυασμό με προϋπάρχουσες φιλοδυτικές παρακαταθήκες προ του 1979, εικάζεται πως υπάρχουν «υπόστρωμα» και δίαυλοι που μπορούν να ενεργοποιηθούν για αλλαγή συσχετισμών στο εσωτερικό του Ιράν.
Όλα τα παραπάνω πλαισιώνονται από έναν στρατηγικό περιορισμό: η περιφερειακή και παγκόσμια γεωπολιτική καθιστά το Ιράν διαφορετική περίπτωση από άλλες χώρες. Σε αντίθεση με τη Βενεζουέλα, όπου η Κίνα και η Ρωσία έχουν περιορισμένη δυνατότητα έγκαιρης και αποφασιστικής προβολής ισχύος στην αμερικανική «γειτονιά», το Ιράν βρίσκεται σε κόμβο που διασταυρώνει τα συμφέροντα Ασίας, Μέσης Ανατολής και Ευρώπης. Η γεωοικονομική διάσταση (διάδρομοι προς τον Ινδικό Ωκεανό, ρόλος του Ιράν σε χερσαίες διασυνδέσεις Κεντρικής Ασίας κλπ) ενδέχεται να πυροδοτήσει αντίδραση ή τουλάχιστον περισσότερο ενεργό ενδιαφέρον από δυνάμεις όπως η Κίνα και η Ρωσία. Αυτό, με τη σειρά του, λειτουργεί ως περιορισμός για τις ΗΠΑ, οι οποίες οφείλουν να σταθμίσουν τον κίνδυνο ευρύτερης κλιμάκωσης.
Με βάση αυτά, η πιθανότερη αμερικανική πορεία δεν είναι η κατά μέτωπον εισβολή αλλά μια «πολυεργαλειακή» καμπάνια διαβρωτικής πίεσης, με σποραδικά πλήγματα και μυστικές επιχειρήσεις, σχεδιασμένη να αυξήσει το κόστος για την Τεχεράνη, να ενθαρρύνει εσωτερικές ρωγμές και, ιδανικά για την Ουάσιγκτον, να οδηγήσει σε πολιτική αλλαγή χωρίς το δυσβάσταχτο τίμημα μιας νέας εκστρατείας στη Μέση Ανατολή, τύπου 2003 στο Ιράκ.
Αν κάτι διδάσκουν τα παραδείγματα της Συρίας και της Βενεζουέλας, όπως αναλύονται, είναι ότι η εποχή των μεγάλων εκστρατειών πιθανότατα έχει δώσει τη θέση της σε σύνθετα πλέγματα πίεσης, όπου το ορατό και το αόρατο, το στρατιωτικό και το πολιτικό, το τοπικό και το παγκόσμιο, συνδυάζονται για να παραγάγουν αποτέλεσμα χωρίς να φανεί ποτέ μια «γραμμή μετώπου». Αυτό, ακριβώς, είναι και το εύρος των επιλογών που έχουν οι Ηνωμένες Πολιτείες έναντι του Ιράν σήμερα.