Στα 117 δολάρια το πετρέλαιο...

Η νέα άνοδος του Brent κοντά στα 117 δολάρια το βαρέλι δεν είναι μια ακόμη διακύμανση σε μια ήδη νευρική αγορά. Είναι πιθανότατα η πλέον απο...

Η νέα άνοδος του Brent κοντά στα 117 δολάρια το βαρέλι δεν είναι μια ακόμη διακύμανση σε μια ήδη νευρική αγορά. Είναι πιθανότατα η πλέον αποκρυσταλλωμένη ένδειξη ότι οι επενδυτές, οι ναυτιλιακές εταιρείες και οι κυβερνήσεις αρχίζουν πλέον να προεξοφλούν κάτι πιο δύσκολο… Ότι ο «προσωρινός» αποκλεισμός των κρίσιμων ενεργειακών στενών τείνει να μετατραπεί σε μία εξόχως πολύπλοκη καθημερινότητα με αντίστοιχα μεγάλους κινδύνους.

Το Brent έφθασε σήμερα στα 116,98 δολάρια το βαρέλι, στο υψηλότερο επίπεδο του μήνα, έχοντας κλείσει λίγο πάνω από τα 110 δολάρια εχθές. Η κίνηση αυτή ήρθε καθώς ενισχύθηκαν οι εκτιμήσεις ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ετοιμάζονται να διατηρήσουν και να επεκτείνουν τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών, με στόχο να πιέσουν την Τεχεράνη εκεί όπου πονά περισσότερο στα έσοδα από το πετρέλαιο, στο εμπόριο και στην εσωτερική αντοχή της οικονομίας της. Η αγορά δεν αντιδρά μόνο στο σημερινό επίπεδο της παραγωγής, αντιδρά κυρίως στον χρόνο. Όσο περισσότερο διαρκεί ο αποκλεισμός, τόσο περισσότερο αυξάνεται το ρίσκο για την παγκόσμια προσφορά, τα ασφάλιστρα μεταφοράς, τα ναύλα, τα αποθέματα και τελικά τις τιμές που φθάνουν στον καταναλωτή.
Το Ορμούζ ως όπλο πίεσης

Η Τεχεράνη έχει περιορίσει δραστικά τη ναυσιπλοΐα στο στενό ως απάντηση στα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα που ξεκίνησαν στα τέλη Φεβρουαρίου. Με αυτόν τον τρόπο μεταφέρει το κόστος της στρατιωτικής πίεσης στην παγκόσμια αγορά. Δεν έχει ανάγκη να κλείσει πλήρως το Ορμούζ για να δημιουργήσει σοκ. Αρκεί να κάνει τη διέλευση αβέβαιη, ακριβή και πολιτικά φορτισμένη. Από την άλλη πλευρά, η Ουάσινγκτον επιχειρεί να μετατρέψει τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών σε εργαλείο εξαναγκασμού και η αλήθεια είναι πως η αποκλεισμός στον αποκλεισμό ως σχήμα είναι και το μοναδικό που δείχνει να «δουλεύει». Αντί να επιστρέψει άμεσα σε μαζικά πλήγματα ή να αποσυρθεί από τη σύγκρουση η Ουάσιγκτον επιλέγει μια ενδιάμεση γραμμή: στρατιωτική παρουσία, έλεγχος θαλάσσιων κινήσεων, οικονομική ασφυξία και διαρκής πίεση προς την ιρανική ηγεσία. Αυτό το σχήμα είναι λιγότερο θεαματικό από έναν νέο γύρο βομβαρδισμών, αλλά μπορεί να αποδειχθεί εξίσου βαρύ. Διότι δεν χτυπά μόνο εγκαταστάσεις. Χτυπά τη δυνατότητα του Ιράν να πουλά, να εισάγει, να χρηματοδοτεί και να διατηρεί την εικόνα ελέγχου στο εσωτερικό του.

Η επιλογή Τραμπ και το ρίσκο της διάρκειας

Ο Ντόναλντ Τραμπ δείχνει να ποντάρει σε μια στρατηγική εξάντλησης. Η λογική είναι απλή: όσο οι εξαγωγές πετρελαίου περιορίζονται και όσο η ιρανική οικονομία πιέζεται, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα η Τεχεράνη να επιστρέψει σε διαπραγμάτευση με πιο αδύναμη θέση. Η επιλογή αυτή έχει πολιτικό και στρατηγικό νόημα για τον Λευκό Οίκο, αλλά δεν είναι χωρίς κόστος. Ένας παρατεταμένος αποκλεισμός μπορεί να ανεβάσει κι άλλο τις τιμές της ενέργειας, να πιέσει τις αγορές, να δημιουργήσει νέες αντιδράσεις από χώρες που εξαρτώνται από τις ροές του Κόλπου και να μετατρέψει το Ορμούζ σε μόνιμη εστία αστάθειας.
Το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο αν το Ιράν θα λυγίσει. Είναι αν οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να διατηρήσουν για μεγάλο διάστημα την πίεση χωρίς να προκαλέσουν μια ευρύτερη ενεργειακή αναταραχή που θα γυρίσει πολιτικά εναντίον τους. Η αγορά πετρελαίου «διαβάζει» ακριβώς αυτή την αβεβαιότητα. Η άνοδος κοντά στα 117 δολάρια δεν αποτυπώνει μόνο την τρέχουσα ένταση. Αποτυπώνει τον φόβο ότι η κρίση περνά από τη φάση του πολέμου στη φάση της παρατεταμένης πολιορκίας.
Η ιρανική οικονομία στο όριοΓια την Τεχεράνη, ο χρόνος είναι ακόμη ένας σημαντικός αντίπαλος και μάλιστα σήμερα πιο επικίνδυνος από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Η ιρανική οικονομία μπαίνει βαθύτερα σε κρίση. Ο πληθωρισμός έχει εκτιναχθεί, το ριάλ έχει υποχωρήσει σε ιστορικά χαμηλά και η απώλεια θέσεων εργασίας αποτυπώνει ήδη το κοινωνικό κόστος του πολέμου. Περίπου δύο εκατομμύρια Ιρανοί έχουν χάσει (άμεσα ή έμμεσα) τη δουλειά τους, σύμφωνα με όσα έχει ανακοινώσει η ίδια η ιρανική κυβέρνηση. Την ίδια στιγμή, η προοπτική περαιτέρω περιορισμού των εξαγωγών πετρελαίου απειλεί την πιο κρίσιμη πηγή εσόδων του καθεστώτος. Η ιρανική ηγεσία υποστηρίζει ότι μπορεί να αντέξει, αξιοποιώντας εναλλακτικές εμπορικές διαδρομές και δίκτυα παράκαμψης. Ωστόσο, άλλο πράγμα είναι η μερική προσαρμογή σε κυρώσεις και άλλο η επιβίωση υπό συνθήκες ναυτικού αποκλεισμού, πολεμικής πίεσης και περιορισμένης πρόσβασης στις κύριες ενεργειακές οδούς.
Το Ιράν κρατά ακόμη το δυνατό χαρτί στα Στενά του Ορμούζ, όμως αυτό το χαρτί έχει διπλή κόψη. Όσο περισσότερο το χρησιμοποιεί, τόσο περισσότερο τροφοδοτεί την εικόνα μιας κρίσης που απειλεί όχι μόνο την περιοχή, αλλά και την παγκόσμια οικονομία. Αυτό μπορεί να του δώσει διαπραγματευτικό βάρος, αλλά μπορεί επίσης να αυξήσει την πίεση από τρίτες χώρες που δεν θέλουν να δουν την ενεργειακή ασφάλεια να γίνεται όμηρος της αντιπαράθεσης με την Ουάσινγκτον.

Οι αγορές φοβούνται τη νέα «κανονικότητα»

Οι ευρωπαϊκές αγορές κινήθηκαν πτωτικά, με τον FTSE 100, τον Stoxx, τον CAC και τον DAX να καταγράφουν απώλειες ή οριακή υποχώρηση. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Nasdaq και ο S&P 500 άνοιξαν επίσης χαμηλότερα. Η εικόνα δεν δείχνει πανικό, αλλά προσεκτική ανατιμολόγηση του κινδύνου.
Η διαφορά σε σχέση με τις πρώτες ημέρες του πολέμου είναι σημαντική. Τότε οι αγορές αντέδρασαν στο σοκ. Τώρα αντιδρούν στην πιθανότητα διάρκειας. Και η διάρκεια είναι πάντα πιο επικίνδυνη για την οικονομία από την αιφνίδια ένταση, επειδή περνά σταδιακά στις τιμές, στα κόστη μεταφοράς, στα συμβόλαια ενέργειας και στις αποφάσεις των κεντρικών τραπεζών.
Η Παγκόσμια Τράπεζα έχει ήδη προειδοποιήσει ότι οι τιμές της ενέργειας μπορεί να αυξηθούν κατά 24% το 2026, στο υψηλότερο επίπεδο από την πλήρη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, ακόμη και αν οι πιο οξείες διαταραχές περιοριστούν μέσα στον Μάιο. Αυτό δείχνει ότι το ενεργειακό κόστος της κρίσης δεν μετριέται μόνο με βάση το σημερινό Brent. Μετριέται με βάση τη ζημιά που έχει ήδη γίνει στις ροές, στις εγκαταστάσεις, στα αποθέματα και στην εμπιστοσύνη.

Το δύσκολο δίλημμα της επόμενης ημέρας

Η κρίση στον Περσικό Κόλπο έχει πλέον περάσει σε ένα πιο σύνθετο στάδιο. Η Ουάσινγκτον δεν θέλει να εμφανιστεί ότι υποχωρεί. Η Τεχεράνη δεν μπορεί να δείξει ότι εκβιάζεται. Το Ισραήλ παρακολουθεί με τη δική του λογική ασφάλειας, έχοντας ήδη επενδύσει στρατηγικά στην αποδυνάμωση του Ιράν. Οι αγορές, εν τω μεταξύ, λειτουργούν ως ο πιο ψυχρός δείκτης: όσο δεν διαφαίνεται γρήγορη αποκλιμάκωση, η τιμή του πετρελαίου θα ενσωματώνει όλο και μεγαλύτερο ασφάλιστρο πολέμου.
Το πρόβλημα είναι ότι ένας αποκλεισμός μπορεί να αρχίσει ως εργαλείο πίεσης, αλλά να εξελιχθεί σε παγίδα. Αν δεν οδηγήσει σε συμφωνία, τότε οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει είτε να τον διατηρήσουν με αυξανόμενο οικονομικό κόστος είτε να αναζητήσουν πιο επιθετικές επιλογές. Αντίστοιχα, το Ιράν θα πρέπει να αποφασίσει αν θα συνεχίσει να πιέζει το Ορμούζ, γνωρίζοντας ότι κάθε νέα παρενόχληση στη ναυσιπλοΐα μπορεί να φέρει πιο σκληρή απάντηση.