Ο μεγάλος συμβιβασμός ΗΠΑ–Κίνας και οι αόρατοι χαμένοι

Μαρίνος Γεωργάτος Ο μεγάλος συμβιβασμός ΗΠΑ–Κίνας και οι αόρατοι χαμένοι Η επίσκεψη του Donald Trump στην Κίνα δεν είναι απλώς ακόμη ένα δι...

Μαρίνος Γεωργάτος
Ο μεγάλος συμβιβασμός ΗΠΑ–Κίνας και οι αόρατοι χαμένοι
Η επίσκεψη του Donald Trump στην Κίνα δεν είναι απλώς ακόμη ένα διπλωματικό γεγονός. Είναι μια πολιτική σκηνή πάνω στην οποία αποτυπώνεται ο νέος κόσμος που διαμορφώνεται. Ένας κόσμος όπου οι μεγάλες δυνάμεις συγκρούονται δημόσια, αλλά ταυτόχρονα αναγκάζονται να συνυπάρξουν, επειδή η μεταξύ τους εξάρτηση είναι πλέον βαθύτερη από την ίδια τους την αντιπαλότητα.
Για χρόνια, η ρητορική περί «νέου ψυχρού πολέμου» μεταξύ Ουάσινγκτον και Πεκίνου κυριάρχησε στη διεθνή πολιτική. Δασμοί, τεχνολογικός πόλεμος, κυρώσεις, μάχη για την τεχνητή νοημοσύνη, έλεγχος των σπάνιων γαιών, γεωπολιτική αντιπαράθεση στον Ειρηνικό. Όλα έδειχναν μια πορεία σταδιακής αποσύνδεσης των δύο οικονομιών. Κι όμως, η πραγματικότητα έρχεται να θυμίσει κάτι που συχνά ξεχνά η πολιτική προπαγάνδα: οι δύο μεγαλύτερες οικονομίες του πλανήτη δεν μπορούν να κόψουν τόσο εύκολα τον ομφάλιο λώρο που τις ενώνει.
Η εικόνα του Τραμπ να συναντά τον Xi Jinping με τελετουργική μεγαλοπρέπεια στο Πεκίνο αποτελεί ήδη μια συμβολική νίκη για την Κίνα. Το Πεκίνο εμφανίζεται ως δύναμη σταθερότητας, ως κράτος που δεν απομονώθηκε παρά τις δυτικές πιέσεις, αλλά αντιθέτως υποδέχεται τον Αμερικανό πρόεδρο ως ισότιμο συνομιλητή. Για τον Σι, αυτό έχει τεράστια σημασία: δεν πρόκειται μόνο για διπλωματία, αλλά για εικόνα ισχύος προς το εσωτερικό και προς ολόκληρο τον πλανήτη.
Η Κίνα θέλει να δείξει ότι άντεξε. Ότι δεν λύγισε από τους εμπορικούς πολέμους, ούτε από τις προσπάθειες περιορισμού της τεχνολογικής της ανόδου. Και σε έναν βαθμό, το κατάφερε. Παρά τις πιέσεις, εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο πυλώνα της παγκόσμιας οικονομίας. Οι ίδιες οι αμερικανικές πολυεθνικές το γνωρίζουν καλύτερα από όλους. Δεν είναι τυχαία η παρουσία κορυφαίων επιχειρηματικών παραγόντων γύρω από αυτή τη διπλωματική κινητικότητα. Οι αγορές δεν θέλουν ρήξη, θέλουν σταθερότητα, πρόσβαση, παραγωγή και κέρδη.
Από την άλλη πλευρά, και ο Τραμπ βγαίνει κερδισμένος τουλάχιστον επικοινωνιακά. Εμφανίζεται ως ο ηγέτης που μπορεί να καθίσει απέναντι από τον μεγαλύτερο στρατηγικό αντίπαλο των Ηνωμένων Πολιτειών και να διαπραγματευτεί προσωπικά μαζί του. Για το αμερικανικό ακροατήριο, αυτό ενισχύει το προφίλ του «deal maker», του πολιτικού που δεν φοβάται τις μεγάλες συγκρούσεις αλλά ούτε και τις απευθείας συμφωνίες.
Όμως πίσω από τις σημαίες, τα χαμόγελα και τις δηλώσεις περί «σταθερότητας», υπάρχουν και οι αόρατοι χαμένοι αυτής της προσέγγισης.
Η πρώτη που παρακολουθεί με ανησυχία είναι η Taiwan. Κάθε φορά που Ουάσινγκτον και Πεκίνο μιλούν για «ισορροπία» και «υπεύθυνη διαχείριση της κρίσης», η Ταϊπέι αντιλαμβάνεται ότι μπορεί να βρεθεί στο τραπέζι των μεγάλων συμβιβασμών. Για την Κίνα, το ζήτημα της Ταϊβάν παραμένει κόκκινη γραμμή. Και όσο οι ΗΠΑ επιδιώκουν να αποφύγουν μια ανοιχτή σύγκρουση με το Πεκίνο, τόσο αυξάνεται η πίεση προς την Ταϊβάν να κινηθεί προσεκτικά και χωρίς μονομερείς κινήσεις.
Χαμένοι αισθάνονται επίσης όσοι πίστεψαν ότι η Δύση μπορούσε να απομονώσει οικονομικά την Κίνα. Η πραγματικότητα αποδείχθηκε πολύ πιο περίπλοκη. Η αμερικανική οικονομία χρειάζεται κινεζικές αλυσίδες παραγωγής, όπως και η κινεζική οικονομία χρειάζεται πρόσβαση στις δυτικές αγορές και τεχνολογίες. Η μεταξύ τους αντιπαράθεση είναι πραγματική αλλά εξίσου πραγματική είναι και η αλληλεξάρτηση.
Και ίσως εκεί βρίσκεται η μεγαλύτερη αλήθεια αυτής της επίσκεψης: ο κόσμος μπαίνει σε μια εποχή όχι πλήρους σύγκρουσης, αλλά ελεγχόμενου ανταγωνισμού. Οι υπερδυνάμεις δεν εμπιστεύονται η μία την άλλη, όμως δεν μπορούν ούτε να αποκοπούν μεταξύ τους. Έτσι δημιουργείται ένα νέο διεθνές μοντέλο: οικονομικός γάμος χωρίς πολιτική αγάπη.
Το ερώτημα είναι αν αυτή η εύθραυστη ισορροπία μπορεί να διατηρηθεί. Γιατί η ιστορία δείχνει ότι όταν δύο υπερδυνάμεις ανταγωνίζονται ταυτόχρονα σε εμπόριο, τεχνολογία, στρατό και παγκόσμια επιρροή, η σταθερότητα είναι πάντα προσωρινή και οι κρίσεις ποτέ μακριά.
Και τελικά, ίσως ο μεγαλύτερος χαμένος να είναι κάτι βαθύτερ. Η ίδια η βεβαιότητα του μεταψυχροπολεμικού κόσμου. Η εποχή της αδιαμφισβήτητης αμερικανικής κυριαρχίας τελειώνει, αλλά ο νέος κόσμος που γεννιέται δεν έχει ακόμη σαφείς κανόνες. Και όταν οι κανόνες δεν είναι ξεκάθαροι, η διεθνής ισορροπία γίνεται εύθραυστη και μαζί της εύθραυστη γίνεται και η παγκόσμια ειρήνη, όπως τουλάχιστον το αντιλαμβάνομαι εγώ.
Δείτε λιγότερα