Σαν σήμερα: 31 Οκτώβρη 1922, ξεκίνησε η «Δίκη των Έξι»

Σαν σήμερα, πριν από 104 χρόνια, στις 31 Οκτωβρίου 1922, ξεκινούσε στην Παλαιά Βουλή της Αθήνας η ιστορική «Δίκη των Έξι», μία από τις πιο δ...

Σαν σήμερα, πριν από 104 χρόνια, στις 31 Οκτωβρίου 1922, ξεκινούσε στην Παλαιά Βουλή της Αθήνας η ιστορική «Δίκη των Έξι», μία από τις πιο δραματικές και αμφιλεγόμενες δικαστικές διαδικασίες της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Η Ελλάδα βρισκόταν συγκλονισμένη από τη Μικρασιατική Καταστροφή, την κατάρρευση του ελληνικού μετώπου, τον ξεριζωμό των ελληνικών πληθυσμών και την άφιξη εκατοντάδων χιλιάδων προσφύγων.
Μετά το στρατιωτικό κίνημα του Σεπτεμβρίου 1922, υπό τους Νικόλαο Πλαστήρα και Στυλιανό Γονατά, συγκροτήθηκε Έκτακτο Επαναστατικό Στρατοδικείο, προκειμένου να αποδώσει ευθύνες για την εθνική ήττα.
Ποιοι ήταν οι Έξι;
Στο εδώλιο οδηγήθηκαν οκτώ κατηγορούμενοι. Έξι καταδικάστηκαν σε θάνατο:
Δημήτριος Γούναρης – πρώην πρωθυπουργός.
Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης – πρώην πρωθυπουργός.
Νικόλαος Στράτος – πρώην πρωθυπουργός.
Γεώργιος Μπαλτατζής – πρώην υπουργός Εξωτερικών.
Νικόλαος Θεοτόκης – πρώην υπουργός Στρατιωτικών.
Γεώργιος Χατζανέστης – πρώην αρχιστράτηγος της Στρατιάς Μικράς Ασίας.
Οι άλλοι δύο κατηγορούμενοι, Ξενοφών Στρατηγός και Μιχαήλ Γούδας, καταδικάστηκαν σε ισόβια δεσμά.
15 Νοεμβρίου 1922: Η εκτέλεση
Μόλις δεκαπέντε ημέρες μετά την έναρξη της δίκης, το Έκτακτο Στρατοδικείο ανακοίνωσε την καταδικαστική απόφαση.
Το πρωί της 15ης Νοεμβρίου 1922, οι έξι καταδικασθέντες εκτελέστηκαν διά τυφεκισμού στο Γουδί.
Η εκτέλεσή τους προκάλεσε διεθνείς αντιδράσεις και αποτέλεσε μία ακόμη κορύφωση του Εθνικού Διχασμού.
Ιστορική δικαιοσύνη ή πολιτική εκδίκηση;
Το ερώτημα παραμένει αντικείμενο ιστορικής συζήτησης.
Η μία προσέγγιση τονίζει τις σοβαρές πολιτικές και στρατιωτικές ευθύνες της τότε ηγεσίας για τη Μικρασιατική Καταστροφή. Η άλλη υπογραμμίζει ότι η διαδικασία πραγματοποιήθηκε σε συνθήκες επαναστατικής εξουσίας, με σοβαρά ζητήματα δικαστικών εγγυήσεων και μέσα σε ένα κλίμα οργής και πολιτικής αντιπαράθεσης.
Το 2010, ο Άρειος Πάγος ακύρωσε την καταδικαστική απόφαση του 1922, κλείνοντας μία σημαντική νομική εκκρεμότητα, χωρίς ωστόσο να τερματίσει την ιστορική συζήτηση για τις ευθύνες της καταστροφής.

Η «Δίκη των Έξι» αποτελεί μέχρι σήμερα ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της δύσκολης σχέσης ανάμεσα στην πολιτική ευθύνη, την απονομή δικαιοσύνης και τις συνέπειες μιας εθνικής τραγωδίας.