Ο Ερντογάν θέλει Τούρκο στο τιμόνι του ΟΗΕ – Τι μπορεί να κερδίσει ακόμη κι αν χάσει

Η επίσημη υποψηφιότητα του έμπειρου Τούρκου διπλωμάτη Φεριντούν Σινιρλίογλου στη θέση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ προσφέρει στον Ρετζέπ Τα...

Η επίσημη υποψηφιότητα του έμπειρου Τούρκου διπλωμάτη Φεριντούν Σινιρλίογλου στη θέση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ προσφέρει στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν την ευκαιρία να προβάλει τις διεθνείς φιλοδοξίες της Τουρκίας, παρ’ όλο που η εκλογή του πιθανότατα θα αποδειχθεί ανέφικτη.
Αναλύοντας την υποψηφιότητα Σινιρλίογλου τρία είναι τα βασικά ερωτήματα που ανακύπτουν: Τι επιδιώκει η Άγκυρα, τι την εμποδίζει θεσμικά και διπλωματικά και ποια οφέλη μπορεί να αποκομίσει ακόμη και χωρίς εκλογή.
Γιατί τώρα – Τι επιδιώκει η Άγκυρα
Η υποψηφιότητα κατατέθηκε στις 30 Οκτωβρίου, ύστερα από την έβδομη άτυπη ψηφοφορία του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για το θέμα. Η Ρεμπέκα Γκρίνσπαν από την Κόστα Ρίκα συγκέντρωσε έντεκα θετικές και τέσσερις αρνητικές ψήφους, χωρίς να επιτευχθεί συμφωνία. Ο Τούρκος μόνιμος αντιπρόσωπος Αχμέτ Γιλντίζ δήλωσε ότι η χώρα του επιδιώκει να διευκολύνει την εξεύρεση λύσης και ότι περίμενε για να καταθέσει την τουρκική υποψηφιότητα, σεβόμενη την άτυπη γεωγραφική εναλλαγή υπέρ της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής.
Η υποψηφιότητα υποβλήθηκε μάλιστα στην εκπνοή της ελληνικής προεδρίας του Συμβουλίου Ασφαλείας, με αποδέκτη της επιστολής Ερντογάν την Ελληνίδα πρέσβη Αγλαΐα Μπαλτά, υπό τη θεσμική ιδιότητά της.
Πέρα από την επίσημη εξήγηση, η Άγκυρα βλέπει να της προσφέρει η κίνηση αυτή διπλωματικά οφέλη και δυνατότητες πολιτικής εργαλειοποίησής της.
Η υποψηφιότητα συνδέεται κυρίως με τη ρητορική Ερντογάν ότι «ο κόσμος είναι μεγαλύτερος από πέντε», με την οποία ζητά μεταρρύθμιση του Συμβουλίου Ασφαλείας. Προσφέρει στην Τουρκία την ευκαιρία να παρουσιάσει την αντίληψή της για τη μεταρρύθμιση του ΟΗΕ, να καταγράψει ποιες κυβερνήσεις ανταποκρίνονται στις πρωτοβουλίες της και να διευρύνει τις επαφές της με χώρες που αναζητούν μεγαλύτερη εκπροσώπηση στους διεθνείς θεσμούς.
Η Άγκυρα επιχειρεί εδώ και χρόνια να προβάλει τον εαυτό της ως «φωνή» των αδυνάμων και των χωρών που θεωρούν ότι υποεκπροσωπούνται στο διεθνές σύστημα. Πρόκειται για ρητορική που απευθύνεται ιδιαίτερα σε κράτη της Αφρικής και του ευρύτερου αναπτυσσόμενου κόσμου, όπου η Τουρκία έχει επεκτείνει σημαντικά τη διπλωματική, οικονομική και στρατιωτική παρουσία της. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο αριθμός των τουρκικών πρεσβειών στην αφρικανική ήπειρο αυξήθηκε από 12 το 2002 σε 44 το 2022.
Η επιδίωξη αυτή αποτυπώνεται και στο κείμενο θέσεων του Σινιρλίογλου, ο οποίος υπογραμμίζει την ανάγκη μεγαλύτερης συμμετοχής των λιγότερο εκπροσωπούμενων κρατών και ιδιαίτερης μέριμνας για τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες.
Η Άγκυρα μπορεί επίσης να δοκιμάσει τα περιθώρια αποδοχής της από τις πέντε δυνάμεις που είναι μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας, να επιδιώξει πρόσθετες διπλωματικές επαφές και να ενισχύσει την εικόνα της ως συνομιλητή σε κρίσεις από την Ουκρανία έως τη Μέση Ανατολή.
Ποιος είναι ο Σινιρλίογλου
Ο 70χρονος διπλωμάτης έχει υπηρετήσει ως πρέσβης στο Ισραήλ, ανώτατος υπηρεσιακός παράγοντας του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών, υπουργός Εξωτερικών το 2015 και μόνιμος αντιπρόσωπος στον ΟΗΕ από το 2016 έως το 2023. Το 2023 ανέλαβε, κατόπιν εντολής του Αντόνιο Γκουτέρες, αποστολή αξιολόγησης για το Αφγανιστάν, ενώ από το 2024 είναι γενικός γραμματέας του ΟΑΣΕ.OSCE Secretary General Feridun Sinirlioglu attends a joint news conference with Russian Foreign Minister Sergey Lavrov after their talks in Moscow, Russia, Tuesday, March 11, 2025. (Maxim Shemetov/Pool Photo via AP)
Η ανάδειξή του τότε επιτεύχθηκε με τη στήριξη της Ελλάδας και τη συναίνεση της Κυπριακής Δημοκρατίας, στο πλαίσιο της παράλληλης προώθησης της Ελληνίδας Μάνιας Τελαλιάν. Πρόκειται, ωστόσο, για διαφορετικό αξίωμα, με διαφορετικές αρμοδιότητες και πολιτικές ευαισθησίες.
«Αγκάθι» το Κυπριακό
Ο εκπρόσωπος της κυπριακής κυβέρνησης Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης χαρακτήρισε την υποψηφιότητα Σινιρλίογλου «πολιτικό οξύμωρο και βαθιά θεσμική αντίφαση», επισημαίνοντας ότι η Τουρκία εξακολουθεί να κατέχει τμήμα της επικράτειας κράτους-μέλους του ΟΗΕ και να αγνοεί αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Ο Καταστατικός Χάρτης δεν απαγορεύει ρητά την υποψηφιότητα υπηκόου χώρας που εμπλέκεται σε διεθνή διαφορά. Μπορεί η τουρκική στρατιωτική κατοχή να μην συνιστά αυτοτελές νομικό κώλυμα, ωστόσο το άρθρο 100 επιβάλλει κάτι διαφορετικό και ουσιαστικό: ο γενικός γραμματέας οφείλει να δρα ανεξάρτητα και να μη λαμβάνει οδηγίες από οποιαδήποτε κυβέρνηση.
Εδώ βρίσκεται το πολιτικό και θεσμικό πρόβλημα, που είναι και ουσιώδες. Ο Γενικός Γραμματέας διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στις προσπάθειες επίλυσης του Κυπριακού, ενώ ο ΟΗΕ διατηρεί ειρηνευτική δύναμη στο νησί. Πώς θα μπορούσε ένας πρώην κορυφαίος εκπρόσωπος της τουρκικής πολιτικής να εξασφαλίσει την εμπιστοσύνη όλων των πλευρών;
Ο διευθυντής του Γραφείου Τύπου του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Βίκτωρας Παπαδόπουλος, δήλωσε στις 31 Οκτωβρίου ότι κάθε κράτος-μέλος του ΟΗΕ έχει δικαίωμα να υποβάλει υποψηφιότητα, εκφράζοντας, ωστόσο, την εκτίμηση ότι οι διεργασίες στο Συμβούλιο Ασφαλείας δεν θα καταλήξουν στην επιλογή του Σινιρλίογλου.
Ο ίδιος ο Σινιρλίογλου επιχειρεί να υποβαθμίσει εκ των προτέρων τις όποιες αμφισβητήσεις προκύψουν για την ανεξαρτησία του. Στο κείμενο θέσεων που κατέθεσε μαζί με την υποψηφιότητά του υπόσχεται αμεροληψία: Σημειώνει ότι ο Γενικός Γραμματέας πρέπει να λειτουργεί ως ανεξάρτητος θεματοφύλακας του Καταστατικού Χάρτη και ειλικρινής διαμεσολαβητής μεταξύ των κρατών-μελών και πως «πρέπει να υπηρετεί αμερόληπτα όλα τα κράτη-μέλη και να εργάζεται για την οικοδόμηση ενός καλύτερου μέλλοντος για όλους».
Οι «προεκλογικές» αυτές δεσμεύσεις δεν αίρουν, ωστόσο, το βασικό ερώτημα που θα κληθεί να αντιμετωπίσει ο Σινιρλίογλου: Πώς θα διασφαλίσει στην πράξη την ανεξαρτησία την οποία επικαλείται;
Ο ίδιος, εξάλλου, ως πρέσβης στον ΟΗΕ, είχε υπογράψει επιστολές που συνέδεαν την ελληνική κυριαρχία σε νησιά του Αιγαίου με την αποστρατιωτικοποίησή τους – θέση την οποία η Αθήνα απορρίπτει ως νομικά αβάσιμη. Ζητήματα αμεροληψίας θα μπορούσαν να ανακύψουν και σε άλλες περιοχές, όπως η Συρία, όπου η Τουρκία διατηρεί στρατιωτικές δυνάμεις.
Πιθανές αντιστάσεις αναμένονται από την Ελλάδα και το Ισραήλ, ενώ και η Γαλλία, μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας και με δικαίωμα βέτο, δεν πιθανολογείται ότι θα στηρίξει την υποψηφιότητα. Η διαδικασία επιλογής του νέου Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ συζητήθηκε και στην τηλεφωνική επικοινωνία Ερντογάν–Μακρόν στις 27 Οκτωβρίου, με τον Τούρκο πρόεδρο πρφανώς να προλειάνει το έδαφος για την υποψηφιότητα Σινιρλίογλου.
Η υποψηφιότητα Σινιρλίογλου αντιμετωπίζει επιπλέον και δύο ευρύτερα εμπόδια: Την παράδοση της γεωγραφικής εναλλαγής που λειτουργεί υπέρ της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής και την ισχυρή πίεση να εκλεγεί για πρώτη φορά Γυναίκα Γενική γραμματέας.
Για την εκλογή απαιτούνται τουλάχιστον εννέα ψήφοι στο δεκαπενταμελές Συμβούλιο Ασφαλείας, χωρίς βέτο από τις ΗΠΑ, τη Ρωσία, την Κίνα, τη Γαλλία ή τη Βρετανία. Η Ελλάδα, που παραμένει μη μόνιμο μέλος έως το τέλος του 2026, διαθέτει ψήφο, αλλά όχι δικαίωμα βέτο. Μέχρι στιγμής πάντως δεν έχει εντοπιστεί δημόσια επίσημη ανακοίνωση στήριξης στον Σινιρλίογλου από κάποια από τις πέντε μόνιμες δυνάμεις.