ΧΡΗΣΙΜΟ: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για το ροχαλητό και τις άπνοιες

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΡΟΧΑΛΗΤO; Το ροχαλητό είναι ο θόρυβος που δημιουργείται από τον άνθρωπο στη διάρκεια του ύπνου του, όταν κατά την...

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΡΟΧΑΛΗΤO;
Το ροχαλητό είναι ο θόρυβος που δημιουργείται από τον άνθρωπο στη διάρκεια του ύπνου του, όταν κατά την εισπνοή ο αέρας περνά μέσα από στενωμένους αεραγωγούς που στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι το κάτω μέρος του φάρυγγα και ο λάρυγγας. Το ερώτημα είναι εάν το ροχαλητό είναι ένας αθώος θόρυβος που είναι απλά ενοχλητικός για τους άλλους ή εάν είναι ένα σύμπτωμα, δηλαδή στην ουσία ένα προειδοποιητικό καμπανάκι κινδύνου για μια σοβαρή ασθένεια, το σύνδρομο απνοιών στον ύπνο.

Όλοι οι άνθρωποι γνωρίζουν τι είναι το ροχαλητό. Πάρα πολλοί ροχαλίζουν οι ίδιοι και συχνά ενοχλούν τον ή την σύντροφο στο κρεβάτι με αποτέλεσμα να εισπράττουν παράπονα το πρωί ή να χρειάζεται να αλλάξουν δωμάτιο μέσα στη νύκτα. Πολλοί επίσης είναι αυτοί που ενοχλούνται από το ροχαλητό των άλλων είτε στο σπίτι, είτε σε άλλο χώρο.

ΤΙ ΠΙΣΤΕΥΕΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΡΟΧΑΛΗΤΟ;
Οι περισσότεροι άνθρωποι αντιμετωπίζουν το ροχαλητό είτε το δικό τους είτε των ανθρώπων που ζούν κάτω από την ίδια στέγη σαν κάτι αθώο που κάποιες φορές είναι λίγο ή πολύ ενοχλητικό. Αν ρωτήσουμε κάποιον ή κάποια που ροχαλίζει γιατί συμβαίνει αυτό, οι συνηθισμένες απαντήσεις που θα πάρουμε είναι ότι ροχαλίζει «… όταν έχει κουραστεί πολύ την ημέρα», «… επειδή τον τελευταίο καιρό έχει πάρει κάποια κιλά επιπλέον», «…όταν φάει βαριά το βράδυ», «…όταν έχει πιεί το βράδυ», «…όταν κοιμηθεί αργά», «…όταν έχει καπνίσει πολύ», «…όταν κοιμάται ανάσκελα» κλπ. Οι συνηθισμένες αυτές απαντήσεις αποκαλύπτουν ότι ο ερωτώμενος θεωρεί το ροχαλητό του έναν ενοχλητικό μέν νυκτερινό θόρυβο για τους άλλους αλλά χωρίς ιδιαίτερα σημαντικές προεκτάσεις για την υγεία του.


ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΗ Η ΕΝΤΥΠΩΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΡΟΧΑΛΗΤΟ ΣΩΣΤΟ;
Το ροχαλητό μπορεί όντως να είναι ένας αθώος θόρυβος και να σχετίζεται με κάποια από τις παραπάνω απαντήσεις, αλλά μπορεί και να είναι καμπανάκι κινδύνου για μία επικίνδυνη και ύπουλη ασθένεια, το σύνδρομο απνοιών στον ύπνο. Το σύνδρομο απνοιών στον ύπνο είναι μία πολύ συχνή πάθηση που προσβάλλει περίπου το 10-15% των ανδρών και το 5-8% των γυναικών και δεν κάνει διάκριση σε ηλικίες. Παιδιά, νέοι και νέες, μεσήλικοι αλλά και ηλικιωμένοι μπορεί να πάσχουν. Το σύνδρομο δείχνει μία προτίμηση σε υπέρβαρους με το συγκεκριμένο σωματότυπο της κεντρικής παχυσαρκίας με συσσώρευση λίπους στην κοιλιά και προγούλια ή διπλοσάγονο αλλά χωρίς να αποκλείονται και ασθενείς με κανονικό βάρος σώματος ή ακόμα και αδύνατοι. Για σύνδρομο απνοιών ύπνου πρέπει οπωσδήποτε να ελέγχονται επίσης, γιατί σε αυτούς είναι πάρα πολύ συχνότερο, ασθενείς με υποθυρεοειδισμό, με αρτηριακή υπέρταση, με καρδιακή ανεπάρκεια, με ανεξήγητες αρρυθμίες όπως η κολπική μαρμαρυγή, με σακχαρώδη διαβήτη, με αυξημένη χοληστερίνη ή τριγλυκερίδια, με ιστορικό εμφράγματος ή αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου. Σε όλες αυτές τις σοβαρές παθήσεις, το σύνδρομο απνοιών ύπνου μπορεί να ΕΙΝΑΙ Η ΑΙΤΙΑ, και η διάγνωση και θεραπεία του να συμβάλλει πολύ στην αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση αυτών των ασθενειών και στην πρόληψη για το μέλλον αυτών των ασθενών. Εκτός από τους ίδιους τους ασθενείς, πρέπει να ευαισθητοποιηθούν και οι θεράποντες καρδιολόγοι, ενδοκρινολόγοι, διαβητολόγοι, γιατροί μεταβολισμού/παχυσαρκίας, βαριατρικοί χειρουργοί κλπ., ώστε να εξετάσουν και αυτήν την παράμετρο, της ενδεχόμενης ύπαρξης συνδρόμου απνοιών ύπνου.


ΠΩΣ ΜΠΟΡΕΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΝΑ ΥΠΟΨΙΑΣΤΕΙ ΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΝΟΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ;
Κατ’αρχήν από τα χαρακτηριστικά του ροχαλητού. Ενα ροχαλητό περιστασιακό (κάποιες φορές ή κάποια βράδια) ή ακόμα και συνεχές αλλά σταθερής έντασης μπορεί να μην σχετίζεται με άπνοιες. Αντίθετα ένα καθημερινό ροχαλητό, αυξομειούμενης έντασης που κάποιες φορές διακόπτεται και σε λίγα δευτερόλεπτα ξαναξεκινά με μεγάλη ένταση η οποία σταδιακά μειώνεται μέχρι να ξαναδιακοπεί και ούτω καθεξής, καθιστά την διάγνωση του συνδρόμου απνοιών ύπνου πολύ πιθανή. Εδώ είναι πολύ σημαντική η πληροφορία από τον ή την σύντροφο στον ύπνο.

Κατόπιν, ο/η σύντροφος μπορεί να έχει παρατηρήσει διακοπές ή παύσεις της αναπνοής στον ύπνο (άπνοιες) οι οποίες τον/την αναγκάζουν να ξυπνήσει τον ασθενή μας. Πολλές φορές ο ίδιος ο ασθενής αναφέρει ότι ξυπνά με αίσθημα ότι πνίγεται ή ότι ασφυκτιά. Ο ύπνος είναι ανήσυχος και όχι τόσο αναζωογονητικός για τον ασθενή μας, επειδή κάθε άπνοια οδηγεί σε ξύπνημα του εγκεφάλου, όχι συνειδητό τις περισσότερες φορές και έτσι ο ασθενής δεν θυμάται αυτά τα μικροξυπνήματα. Ένας επιπλέον λόγος είναι ότι από τις συνεχείς άπνοιες και τα μικροξυπνήματα που τις συνοδεύουν, ο ασθενής μας δεν προλαβαίνει να μπεί σε κατάσταση βαθύ ύπνου. Το τελικό αποτέλεσμα είναι να ξυπνά το πρωί όχι απόλυτα ξεκούραστος και φρέσκος, να έχει το αίσθημα ότι θα ήθελε και άλλον ύπνο παρά το ότι κοιμήθηκε αρκετές ώρες, να έχει βαρύ κεφάλι ή ακόμα και πονοκέφαλο, να κουράζεται εύκολα στη διάρκεια της ημέρας και να παρουσιάζει υπνηλία είτε στη δουλειά, είτε το μεσημέρι μετά το γεύμα, είτε νωρίς το απόγευμα στην τηλεόραση, είτε σε εκδήλωση που δεν συμμετέχει (σινεμά, θέατρο κλπ) είτε ακόμα και στο τιμόνι οδηγώντας. Πολλά από αυτά τα θανατηφόρα τροχαία ατυχήματα που «…για άγνωστη αιτία, ο οδηγός μπήκε στο αντίθετο ρεύμα και προκάλεσε μετωπική σύγκρουση…» οφείλονται σε σύνδρομο απνοιών στον ύπνο. Επιπλέον συνέπειες μπορεί να είναι η αδυναμία συγκέντρωσης και προσοχής (ιδιαίτερα σε μαθητές, ή φοιτητές), εργατικά ατυχήματα, ελάττωση της μνήμης, ανεξήγητα κακή επίδοση στο σχολείο ή στην εργασία, ακόμα και μειωμένη όρεξη για ερωτική επαφή που στους άντρες ασθενείς έχει συνδεθεί με τα μειωμένα επίπεδα τεστοστερόνης στο αίμα.


ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΕΦΟΣΟΝ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΠΟΙΟ Ή ΚΑΠΟΙΑ ΑΠΟ ΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΑΥΤΑ;
Εφόσον υπάρχουν κάποια από αυτά τα συμπτώματα, πρέπει να προγραμματιστεί μία μελέτη ύπνου σε Εργαστήριο Μελέτης Ύπνου. Ο ασθενής κοιμάται ένα βράδυ σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο και καταγράφονται για τις ώρες του ύπνου η αναπνοή του, το οξυγόνο, καρδιογράφημα, εγκεφαλογράφημα, κινήσεις θώρακα και ποδιών. Με την μελέτη του ύπνου βγαίνει το συμπέρασμα εάν ο ασθενής μας που ροχαλίζει, πάσχει ή όχι από το σύνδρομο απνοιών του ύπνου. Παθολογική θεωρείται η εξέταση εάν καταγραφούν πάνω από 5 άπνοιες την ώρα. Από εκεί και μετά γνωρίζουμε και την σοβαρότητα της κατάστασης (ήπια: 5-15 άπνοιες την ώρα, μέτρια: 15-30 άπνοιες την ώρα, σοβαρή: πάνω από 30 άπνοιες την ώρα) και την επίδραση της στην οξυγόνωση του οργανισμού, στην λειτουργία της καρδιάς και στην ποιότητα του ύπνου. Τις περισσότερες φορές η άπνοια οφείλεται στο κλείσιμο για αρκετά δευτερόλεπτα του λάρυγγα από χαλάρωση των τοιχωμάτων του ή από περίσσιο λίπος γύρω του σε ανθρώπους με παχύ λαιμό. Άλλες φορές η άπνοια προκαλείται από ανατομικά προβλήματα όπως μεγάλες αμυγδαλές ή σταφυλή, μεγάλη γλώσσα που στον ύπνο πέφτει πίσω, πολύποδες λάρυγγα κλπ. Κάποιες φορές υπάρχει και η κληρονομικότητα των απνοιών.


ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΑΠΝΟΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ ΜΕΤΑ ΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ;
Αφού διαγνωστεί το σύνδρομο απνοιών στον ύπνο, θα πρέπει να ληφθούν τα απαραίτητα θεραπευτικά μέτρα. Συμβουλές για αδυνάτισμα σε όσους είναι υπέρβαροι, άσκηση, αποφυγή καπνίσματος, αλκοόλ και φαγητού τουλάχιστον 3 ώρες πριν τον ύπνο, καθώς και να αποφεύγουν να κοιμούνται ανάσκελα παίζουν ουσιαστικό ρόλο. Η βασική θεραπεία όμως είναι μία μάσκα μύτης ή μύτης-στόματος που την φοράει ο ασθενής όταν ξαπλώσει και του δίνει αέρα με αυξημένη πίεση έτσι ώστε να αποφεύγεται το κλείσιμο του λάρυγγα. Η αυξημένη πίεση παράγεται από μία συσκευή που είναι συνδεδεμένη με την μάσκα και τον ασθενή και λέγεται CPAP (από τα αρχικά των λέξεων Continuous Positive Airway Pressure, δηλαδή Συνεχής Θετική Πίεση Αεραγωγών). Πολλούς ασθενείς, και ιδιαίτερα νέους, η ιδέα της καθημερινής χρήσης αυτής της μάσκας στον ύπνο, τους απωθεί και είναι αρνητικοί. Όμως εάν ενημερωθούν κατάλληλα και τους επισημανθεί η κρισιμότητα της κατάστασης, ότι κινδυνεύουν ακόμα και με έμφραγμα μέσα στον ύπνο τους, θα πειστούν να την δοκιμάσουν. Πάρα πολλοί μετα τα πρώτα βράδια, βλέπουν τέτοια βελτίωση στην καθημερινή τους λειτουργικότητα ώστε σε λίγες εβδομάδες δεν θέλουν να την αποχωριστούν.


ΕΚΤΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΑΣΚΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΣΥΣΚΕΥΗ CPAP ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΑΛΛΟΥ ΕΙΔΟΥΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ;

Αυτή η ερώτηση έχει νόημα για κάποιους ασθενείς που δεν μπορούν σε καμμία περίπτωση να ανεχθούν την μάσκα στον ύπνο τους. Οι επιλογές είναι λίγες. Υπάρχει η λύση μιάς στοματικής συσκευής (σαν μασελάκι) που πρέπει να κατασκευαστεί από οδοντίατρο ή ορθοδοντικό αφού ληφθούν τα μέτρα της στοματικής κοιλότητας και των σαγονιών του ασθενούς και την οποία θα πρέπει να φορά ο ασθενής στον ύπνο του. Η συσκευή αυτή δεν μπορεί να εφαρμοστεί σε ασθενή με σοβαρό πρόβλημα απνοιών.
Η ωτορινολαρυγγολογική επέμβαση μπορεί να δώσει την λύση εάν ο ασθενής με άπνοιες έχει κάποιες συγκεκριμένες ανατομικές ανωμαλίες, όπως υπερτροφικές αμυγδαλές, αδενοειδείς εκβλάστήσεις (τα λεγόμενα κρεατάκια, που αφορούν όμως παιδιά), μεγάλου μεγέθους σταφυλή. Σε τέτοιους ασθενείς η αφαίρεση των αμυγδαλών και των αδενοειδών εκβλαστήσεων ή η πλαστική της σταφυλής μπορεί να τους λύσει το πρόβλημα των απνοιών. Μία άλλη βαρειά ΩΡΛ επέμβαση που δοκιμάστηκε αλλά απέτυχε σαν θεραπευτική λύση είναι η πλαστική φάρυγγα-υπερώας που δίνει μόνο πρόσκαιρο αποτέλεσμα, το σύνδρομο απνοιών ύπνου υποτροπιάζει και το σημαντικότερο μετά από αυτή την επέμβαση δεν είναι εύκολη η μελλοντική εφαρμογή και σωστή χρήση της μάσκας CPAP. Ένας μύθος που πρέπει να διαλυθεί είναι ότι οι διάφορες επεμβάσεις στη μύτη (χειρουργική αποκατάσταση ρινικού διαφράγματος, ρινοπλαστικές κλπ) μπορούν να λύσουν το πρόβλημα των απνοιών. Αυτό είναι λάθος γιατί οι άπνοιες δεν συμβαίνουν λόγω κλεισίματος της μύτης ποτέ αλλά λόγω κλεισίματος του υποφάρυγγα και του λάρυγγα. Μπορεί να διορθωθεί λίγο το ροχαλητό αλλά ποτέ οι άπνοιες.

Η Αμερικάνικη Ακαδημία της Ιατρικής του Ύπνου (American Academy of Sleep Medicine) στις πρόσφατες (2010) οδηγίες της δεν συνιστά στην ουσία καμμία από αυτές τις εξεζητημένες ΩΡΛ χειρουργικές επεμβάσεις, γιατί κάποιες έχουν αρνητικά αποτελέσματα ενώ για άλλες υπάρχουν πολύ περιορισμένα δεδομένα.

Τέλος, η διέγερση του υπογλώσσιου νέυρου με την εμφύτευση ενός νευροδιεγέρτη και ενός ηλεκτροδίου (σαν τσιπάκι) κάτω από το δέρμα του κάτω σαγονιού είναι μία νέα τεχνική που μπορεί στο μέλλον να τύχει μεγάλης εφαρμογής.
Φαρμακευτική θεραπεία για τις άπνοιες δεν υφίσταται.


ΕΑΝ Ο ΑΣΘΕΝΗΣ ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΕΙ ΤΗΝ ΣΩΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΕΙ ΕΝΤΕΛΩΣ;
Δύσκολη ερώτηση γιατί η απάντηση τις περισσότερες φορές είναι αρνητική. Όμως υπάρχουν κα΄ποιοι ασθενείς που ανακαλύπτονται σε αρχικά στάδια και εάν φορούν καθημερινά την μάσκα στον ύπνο τους, ακολουθούν τις υπόλοιπες γενικές οδηγίες υγιεινού ύπνου και χάσουν βάρος είτε με δίαιτα/άσκηση είτε με κάποια χειρουργική επέμβαση παχυσαρκίας, μπορεί μετά από 1-2 χρόνια να απαλλαγούν από το πρόβλημα και από την ανάγκη χρήσης της μάσκας. Φαίνεται λοιπόν η μεγάλη σημασία του να γίνει νωρίς η διάγνωση και να ακολουθηθεί σωστά η θεραπεία.

Για τους υπόλοιπους ασθενείς με άπνοιες, η μάσκα CPAP τους εξασφαλίζει για κάθε βράδυ ένα καλό, βαθύ και αναζωογονητικό ύπνο, με αποτέλεσμα την άλλη ημέρα να μην έχουν κόπωση, υπνηλία, κακή διάθεση κλπ και τους μειώνει στο ελάχιστο τους κινδύνους των απνοιών, όπως υπέρταση, έμφραγμα, αρρυθμία, εγκεφαλικό επεισόδιο, τροχαίο ατύχημα κλπ.

Σύλβια Ντουμίτρου
Επιμελήτρια Πνευμονολόγος
Πνευμονολογική Κλινική ΠΝΟΗ & Εργαστήριο Μελέτης Ύπνου
Νοσοκομείο Metropolitan
Νέο Φάληρο

Η συνέντευξη δόθηκε στο: magdasblog.gr

Μάσκα CPAP

Διέγερση υπογλώσσιου νεύρου